องค์ประกอบ 8 ประการของสวนญี่ปุ่น

  • ประเพณี
  • วัฒนธรรม
  • ประเทศญี่ปุ่นมีสวนสวย ๆ อยู่หลายแห่งที่ให้ผู้ไปเยือนได้เพลิดเพลินกันทัศนียภาพแบบญี่ปุ่นดั้งเดิม ทั้งนี้สวนญี่ปุ่นรูปแบบต่าง ๆ ได้รับการพัฒนาขึ้นตลอดช่วงเวลาในประวัติศาสตร์ โดยมีวัตถุประสงค์หลากหลายตั้งแต่การเป็นจุดชมทัศนียภาพที่งดงามจนถึงการเป็นจุดปลีกวิเวกสำหรับครุ่นคิดเงียบ ๆ และเมื่อย่างเท้าเข้ามาในสวนญี่ปุ่น ก็จะสังเกตได้ถึงองค์ประกอบต่าง ๆ ที่มักพบได้ในสวนหลายแห่งตามที่จะกล่าวถึงดังต่อไปนี้

    น้ำ

    Japanese garden 1

    รูปของผู้เขียน

    น้ำเป็นองค์ประกอบที่โดดเด่นอย่างมากในสวนญี่ปุ่น ซึ่งอาจเป็นได้ทั้งสายน้ำ แม่น้ำ น้ำตก บึง หรือแม้แต่ทะเลสาบ ที่จริงแแล้วสวนญี่ปุ่นแบบดั้งเดิมทั้งหมดล้วนมีน้ำเป็นส่วนประกอบ รวมถึงที่อยู่ในรูปของทรายในสวนหินแบบแห้งด้วย สำหรับกระแสน้ำในสวนญี่ปุ่นนั้นโดยทั่วไปแล้วจะมีทิศทางสอดคล้องกับแนวคิดตามหลักพุทธศาสนา โดยอาจไหลจากเหนือไปใต้หรือจากตะวันออกไปตะวันตก ตัวอย่างเป็นภาพจากสวนแห่งหนึ่งในนิกโก้ ซึ่งประกอบด้วยทะเลสาบที่มีน้ำนิ่งล้อมรอบด้วยพุ่มไม้นานาชนิด

    โคมไฟ

    Japanese garden 2

    รูปของผู้เขียน

    เดิมทีโคมไฟหินจะมีอยู่เฉพาะในวัดทางพุทธเท่านั้น แต่เมื่อเวลาผ่านไปก็เริ่มกลายเป็นส่วนหนึ่งของศาลเจ้าชินโตด้วย จากการใช้โคมไฟในสวนชาเพื่อให้แสงสว่างแก่ทางเดินไปยังเรือนชงชา อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบันจะใช้โคมไฟเป็นเครื่องตกแต่งสวนเพียงอย่างเดียวเป็นส่วนใหญ่

    ดอกบัว

    Japanese garden 3

    รูปของผู้เขียน

    ดอกบัวเป็นดอกไม้น้ำและเป็นพืชศักดิ์สิทธิ์ในศาสนาพุทธ จึงเป็นส่วนหนึ่งของสวนหลายแห่ง โดยใบบัวนั้นจะนำไปใช้ในเทศกาลต่าง ๆ เช่น การดื่มเหล้าสาเกโดยรินลงบนใบบัว ส่วนรากบัวนั้นก็สามารถนำมารับประทานได้ และดอกบัวนั้นก็มีความสวยงามโดยเฉพาะเมื่อบานสะพรั่งพร้อมกันในบึง ซึ่งจะเกิดเป็นทิวทัศน์อันงดงามชวนตะลึง สำหรับภาพด้านล่างนี้เป็นดอกบัวบานภายในสวนอุเอโนะ

    สวนชา

    Japanese garden 4

    รูปของผู้เขียน

    สวนชาถือกำเนิดขึ้นเป็นครั้งแรกในช่วงปี 1300 หลังจากนั้นก็ได้กลายเป็นส่วนสำคัญอย่างหนึ่งของพิธีชงชาแบบญี่ปุ่น โดยเมื่อเข้าไปในสวนชา จะสังเกตได้ว่าทางเข้าภายในสวนนั้นมีองค์ประกอบอยู่หลายอย่าง ไม่ว่าจะเป็นทางเดินที่มีตะไคร่จับเป็นสีเขียวและอ่างใส่น้ำสำหรับล้างมือและบ้วนปาก ทั้งนี้สวนชาได้รับการออกแบบเพื่อให้ผู้มาเยือนได้ทำจิตใจให้สงบเพื่อเตรียมตัวเข้าสู่พิธีชงชานั่นเอง สำหรับด้านล่างนี้เป็นภาพของเรือนชงชาภายในพระราชวังอิมพีเรียลในกรุงโตเกียว

    สวนหินและทราย

    Japanese-garden-5

    รูปของผู้เขียน

    สวนญี่ปุ่นบางแห่งก็มีความเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว โดยเฉพาะสวนหินและสวนทรายซึ่งใช้กรวด หิน และทรายแทนพืชและน้ำ ทั้งนี้องค์ประกอบต่าง ๆ ในสวนเหล่านี้มีความหมายสื่อถึงภูเขาต่าง ๆ ในญี่ปุ่นหรือตามแนวคิดทางพุทธศาสนา โดยทรายและกรวดจะสื่อถึงน้ำหรือแม่น้ำ ส่วนหินที่ตั้งขึ้นจะสื่อถึงภูเขาบางลูกโดยเฉพาะ

    อ่างใส่น้ำ

    Japanese-garden-6

    รูปของผู้เขียน

    น้ำตก คือ อีกหนึ่งองค์ประกอบที่มักพบเห็นในสวนญี่ปุ่น โดยมักเป็นการจำลองมาจากน้ำตกตามธรรมชาติให้เป็นส่วนหนึ่งของทิวทัศน์แบบญี่ปุ่น ซึ่งโดยทั่วไปแล้วมักจัดวางตำแหน่งให้น้ำที่ไหลลงมาหันเข้าหาดวงจันทร์ เพื่อให้ผืนน้ำเบื้องล่างสะท้อนแสงจันทร์จนเกิดเป็นทัศนียภาพยามราตรีอันงดงาม

    อ่างใส่น้ำ

    Japanese-garden-7

    รูปของผู้เขียน

    ผู้ที่เคยเดินทางไปเที่ยวญี่ปุ่นคงเคยพบเห็นอ่างใส่น้ำในรูปแบบและขนาดต่าง ๆ ซึ่งโดยทั่วไปแล้วจะมีการวางอ่างใส่น้ำไว้นอกวัดและศาลเจ้า เพื่อให้ผู้มาสักการะใช้ชำระล้างทำความสะอาดก่อนเข้าไปในศาสนสถาน นอกจากนี้ยังมีการใช้อ่างใส่น้ำเป็นส่วนประกอบของเส้นทางเดินอันเงียบสงบในสวนญี่ปุ่น เพื่อการชำระล้างก่อนเข้าสู่พิธีชงชาในเรือนชงชาอีกด้วย ซึ่งโดยทั่วไปจะออกแบบให้น้ำไหลผ่านปล้องไม่ไผ่ลงมาในอ่าง พร้อมทั้งมีกระบวยสำหรับตักน้ำขึ้นมาล้างมือและบ้วนปากอยู่ด้วย

    สะพาน

    Japanese-garden-8

    รูปของผู้เขียน

    สะพานในสวนญี่ปุ่นรวมถึงรอบปราสาทและตามแม่น้ำสายต่าง ๆ เป็นอีกสิ่งหนึ่งที่ผู้ที่เคยเดินทางมาท่องเที่ยวญี่ปุ่นคงเคยได้พบเห็นมาแล้ว สำหรับสะพานในสวนนั้น มีวัตถุประสงค์ทั้งในด้านประโยชน์ใช้สอยและความสวยงาม ทั้งนี้เนื่องจากน้ำถือเป็นส่วนประกอบหลักของสวนญี่ปุ่น จึงจำเป็นต้องมีสะพานหรือแผ่นหินสำหรับข้ามด้วย ซึ่งสวนญี่ปุ่นก็มักจะมีส่วนที่มีน้ำไหลผ่านสองจุดหรือมากกว่าที่เชื่อมต่อกันด้วยสะพานอยู่ ทั้งนี้สะพานอาจเป็นสะพานไม้หรือสะพานหินก็ได้ รวมถึงอาจเป็นทรงแบนหรือทรงโค้งก็ได้ สำหรับภาพด้านล่างนี้เป็นสะพานของปราสาทโอดาวะระ โดยมีการทาสีแดงตามค่านิยมด้านศิลปะแบบจีน

    หากผู้อ่านมีโอกาสได้ไปเที่ยวญี่ปุ่นในครั้งต่อไป อย่าลืมสังเกตองค์ประกอบต่าง ๆ เหล่านี้ของสวนญี่ปุ่นดูด้วย