เจาะลึกอุตสาหกรรมไอดอลญี่ปุ่น “สวรรค์ หรือ นรก” กับด้านมืดที่แฝงอยู่ในวงการ!

  • วัฒนธรรม
  • หลายคนรู้จักประเทศญี่ปุ่นผ่านอนิเมะและมังงะ แต่ก็ยังมีอีกมุมหนึ่งของอุตสาหกรรมบันเทิงที่หากใครได้สัมผัสจนติดใจแล้วก็ยากที่จะถอนตัวได้ นั่นคือ วัฒนธรรมไอดอล (โอตาคุ) เป็นสิ่งที่ดึงดูดผู้คนทั้งในและต่างประเทศนอกจากนี้อุตสาหกรรมไอดอลยังสร้างรายได้ให้กับธุรกิจบันเทิงของประเทศญี่ปุ่นคิดเป็นมูลค่านับล้านดอลลาร์ต่อปี

    เราจะพบเจอกับไอดอลได้ทุกหนทุกแห่งไม่ว่าจะเป็นในทีวีหรือบิลบอร์ด คนหนุ่มสาวหลายคนใฝ่ฝันที่จะเป็นไอดอล อย่างไรก็ตาม ภายใต้ความสวยงามและแสงสีอันเจิดจรัสของชีวิตคนดังก็ยังมีด้านมืดที่แฝงซึ่งชวนให้เราต้องต้งคำถามว่า การเป็นไอดอลที่ญี่ปุ่นนั้นดีจริงหรือ? เป็นการติดกับดักอยู่ในสัญญาทาส? สามารถร่ำรวยได้ หรือแค่เป็นเครื่องมือในการแสวงหาผลประโยชน์? และถ้าใครที่ฝันอยากเป็นไอดอลแล้วล่ะก็ มันก็อาจจะเลี่ยงไม่ได้ที่ต้องพบกับข้อเสีย?

    ไอดอลคืออะไร?

    ไอดอล (Idol) ส่วนใหญ่หมายถึง ศิลปินนักแสดงวัยรุ่นในญี่ปุ่น ซึ่งจุดขายที่สำคัญ คือ ภาพลักษณ์อันน่ารักสดใส ไอดอลนั้นต่างถูกคาดหวังให้เป็นแบบอย่างและมีบุคลิกลักษณะที่สมบูรณ์แบบ ไอดอลสามารถทำงานได้หลากหลายด้าน เช่น พิธีกร นักพากย์ (Seiyuu) นักแสดง ถ่ายแบบในนิตยสาร และโฆษณา

    การเป็นไอดอลต้องอาศัยความพยายามเป็นอย่างมาก ไม่ว่าจะเป็นการดึงดูดความสนใจจากทีมงาน สร้างบุคลิกให้เป็นที่จดจำและจะได้มีงานมากขึ้น และต้องทำงานอย่างหนักเพื่อเพิ่มจำนวนแฟนคลับใหม่ ๆ ไปพร้อมกับรักษาฐานแฟนคลับเดิมที่มีอยู่เอาไว้ด้วย เส้นทางของไอดอลอาจมีชื่อเสียงรออยู่ที่ปลายทาง หรืออาจเป็นไปในทางตรงกันข้ามก็เป็นได้ ซึ่งไม่ว่าทางใดก็มีโอกาส 50/50 ที่จะเกิดขึ้นได้ อีกปัจจัยหนึ่งที่ดึงดูดผู้คนให้หันมาเป็นแฟนคลับของไอดอลนั้น เริ่มจากการการที่ตัวไอดอลเองยังไม่ใช่ศิลปินที่สมบูรณ์แบบในตอนแรก เพื่อให้บรรดาแฟนคลับสามารถติดตามพัฒนาการและความก้าวหน้าบนเส้นทางอาชีพของไอดอลที่ตนชื่นชอบได้

    รวม ๆ แล้วอาจดูเป็นสายอาชีพที่เต็มไปด้วยการแบกรับความกดดันจากสังคมรอบข้าง แต่หลายคนก็มองว่านี่คือโอกาสที่จะทำให้คนธรมดา ๆ กลายมาเป็นคนมีชื่อเสียงแลัร่ำรวย เป็นการทำงานอย่างหนักที่นำผลตอบแทนมาให้อย่างคุ้มค่า

    ตัวอย่างกลุ่มไอดอลที่มีชื่อเสียงในญี่ปุ่น

    AKB48

    วงไอดอลในญี่ปุ่นนั้นมีอยู่มากมาย ทั้งไอดอลที่สามารถพบเห็นได้ตามสื่อใหญ่ ๆ ไอดอลใต้ดิน ไอดอลประจำจังหวัดและเมือง โดยเฉพาะตามเมืองใหญ่อย่างโตเกียวหรือโอซาก้านั้น มีโอกาสสูงมากที่จะได้พบเห็นบรรดาไอดอลออกมาทำกิจกรรมต่างๆ เพื่อโปรโมทตัวเองตามท้องถนนหรือบนเวทีกลางแจ้ง

    กลุ่มไอดอลที่เป็นที่รู้จักมากที่สุดในญี่ปุ่นในปัจจุบันได้แก่ PJ48 (Project 48) หรือกลุ่มไอดอลตระกูล 48 ซึ่งประกอบด้วยวง AKB48, SKE48, NMB48, HKT48, NGT48 และสาขาต่างประเทศอย่าง BNK48 โดยจำนวนสมาชิกหญิงรวมทั้งหมดอาจสูงถึง 400 คน ซึ่งการที่มีวงย่อยและจำนวนสมาชิกที่มากขนาดนี้ รวมถึงสมาชิกบางคนที่ไม่สามารถแสดงความโดดเด่นออกมาได้ โดยเฉพาะระบบการออกซิงเกิ้ลที่มีตัวจริงได้แค่ 16 คน รวมถึงการเลือกตั้งที่ทำให้ภายในวงเองมีการแข่งขันที่สูงมาก และอาจทำให้เด็กสาวที่อ่อนต่อโลกเกิดความรู้สึกสิ้นหวังได้ แต่ถึงอย่างนั้นเด็กสาวหลายคนก็ยังคงมุ่งมั่นที่จะเข้าร่วมการออดิชั่น เพื่อเป็นส่วนหนึ่งของวงนี้ให้ได้

    SMAP

    ในขณะที่ไอดอลตระกูล 48 ที่มีสมาชิกเป็นผู้หญิงล้วน วงไอดอลชายได้รับความนิยมสูงมากในประเทศญี่ปุ่นและมีอิทธิพลต่อวงการบันเทิงมาก ๆ โดยเฉพาะทางฝั่งของค่าย Johnny and Associates ซึ่งก็คือ ต้นสังกัดของวงไอดอลชายเกือบทุกวงที่หลายคนคงเคยได้ยินชื่อ รวมถึงวงที่เป็นตำนานอย่าง SMAP ที่เดบิวมาตั้งแต่ปี 1988 และได้แยกวงไปเมื่อปี 2016 นอกจากนี้ยังมีวงอื่น ๆ ในค่าย เช่น V6, TOKIO, ARASHI และ Hey!Say!Jump โดยสมาชิกแต่ละคน คือ เด็กหนุ่มที่ได้ผ่านการออดิชั่นและมาเข้าฝึกฝนร่วมกันกับทางค่ายตั้งแต่อายุ 12-14 ปี ก่อนที่จะได้รับเลือกให้เดบิวพร้อมกับคนอื่น ๆ หรืออาจจะไปมีผลงานในฐานะศิลปินเดี่ยว เช่น เล่นละคร ซึ่งจะต่างกับไอดอลตระกูล 48 ที่จะนำทุกคนมาเข้ารับการฝึกรวมกันก่อน แล้วจึงแบ่งออกเป็นทีมย่อย ๆ ในภายหลัง

    นอกจากนี้ยังมีวงไอดอลจากค่ายอื่น ๆ เช่น Morning Musume, Momoiro Clover Z, Nogizaka46, Baby metal

    วิธีสร้างรายได้ของไอดอล

    มีการใช้กลวิธีกทางการตลาดหลากหลายรูปแบบ เช่น การแถมตั๋วจับมือไปกับการวางจำหน่ายซิงเกิ้ล และโดยเฉพาะสำหรับกลุ่มไอดอลตระกูล 48 จะมีการออกตั๋วสำหรับโหวตในอีเวนท์เซ็มบัตสึโซเซงเกียว (Senbatsu Sousenkyo) หรืองานเลือกตั้งที่จัดขึ้นปีละครั้ง เพื่อให้บรรดาแฟนคลับซื้อซิงเกิ้ลมาโหวตเลือกสมาชิกคนโปรดที่จะได้เป็นเซ็นเตอร์ในซิงเกิ้ลถัดไป (และแน่นอนว่ากลวิธีดังกล่าวได้ช่วยให้มีเงินสะพัดในอุตสาหกรรมคิดเป็นมูลค่ากว่าพันล้านในปีนี้ ต้องขอบคุณโปรดิวเซอร์ของ AKB48 อากิโมโตะ ยาสุชิ (Akimoto Yasushi-sensei) เป็นอย่างมาก!)

    และยังมีการสร้างรายได้จากสินค้าต่าง ๆ อีกด้วย โดยไม่ว่าคุณจะนึกถึงสิ่งใดขึ้นมาก็สามารถพบหน้าไอดอลคนโปรดบนสินค้านั้นได้ และแน่นอนว่าคุณจะต้องยินยอมพร้อมใจซื้อสิ่งนั้นมาในทันที

    ด้านมืดของไอดอล!

    การถูกคาดหวังในเรื่องของภาพลักษณ์

    ไอดอลถูกตั้งความคาดหวังที่จะต้องรักษามาตรฐานที่สูงเอาไว้ให้ได้ และไม่อาจทำผิดพลาดใดๆ โดยจะต้องสร้างบุคลิกที่ดูอ่อนเยาว์ ไร้เดียงสา ใสซื่อบริสุทธิ์ และถ้าหากไปยุ่งเกี่ยวกับความรักแล้ว ก็จะส่งผลกระทบถึงอาชีพไปด้วย

    การล่วงละเมิดทางเพศและการเอารัดเอาเปรียบ

    มีรายงานมากมายเกี่ยวกับไอดอลหญิงที่ถูกล่วงละเมิดทางเพศโดยนายจ้างและผู้จัดการในอุตสาหกรรมซึ่งส่วนใหญ่เป็นผู้ชาย น่าเศร้าที่ประเทศญี่ปุ่นยังคงมีวิธีการป้องกันและปราบปรามการกีดกันทางเพศและการล่วงละเมิดทางเพศ สิ่งนี้สะท้อนให้เห็นในความจริงที่ว่าแม้จะมีรายงานการละเมิดและการล่วงละเมิดจำนวนมาก แต่โดยทั่วไปจะไม่มีการดำเนินการใด ๆ
    การเอารัดเอาเปรียบเป็นอีกด้านลบที่มาพร้อมกับงานในฐานะไอดอล ไม่เพียง แต่ไอดอลจะถูกเอารัดเอาเปรียบทางการเงินอย่างมหาศาลเท่านั้น (คนส่วนใหญ่มีรายได้ไม่มากไปกว่าค่าแรงขั้นต่ำในขณะที่คนที่อยู่ด้านหลังม่านมีความมั่งคั่ง) แต่พวกเขามักทำงานเป็นเวลานาน

    การเผชิญหน้ากับแฟนคลับโรคจิต

    นอกจากนี้ ในงานอีเว้นต์จับมือ ยังเป็นโอกาสที่พวกโรคจิตบางคนแอบแฝงเข้ามาได้อีกด้วย โดยเมื่อไม่นานมานี้ สมาชิกสองคนและทีมงานหนึ่งคนของวง AKB48 ถูกชายโรคจิตใช้เลื่อยขนาด 50 ซม. ทำร้ายในงานจับมือ หลังจากนั้นจึงได้มีการปรับปรุงระบบรักษาความปลอดภัย แต่รอยแผลดังกล่าวก็ยังคงทิ้งร่องรอยแผลเป็นบนร่างกายของสมาชิกในวงที่ถูกทำร้ายในครั้งนั้น ซึ่งหนึ่งในนั้นได้ประกาศจบการศึกษาจากวง เนื่องจากประสบการณ์อันเลวร้ายดังกล่าว

    ยังไม่รวมการแข่งขันที่เข้มข้นมาก ๆ ในวงที่ก่อให้เกิดความเครียดและส่งผลกระทบต่อจิตใจของศิลปินได้

    บทสรุป

    แม้การเป็นไอดอลจะเป็นเรื่องที่น่าสนุก แต่ก็ต้องอาศัยทั้งโชคและความพยายามเป็นอย่างมาก ไอดอลบางคนอาจมีงานรัดตัวจนไม่มีแม้แต่เวลาจะนอน ขณะที่บางคนอาจว่างมากเนื่องจากไม่มีใครจ้าง บางคนอาจออกจากวงและก้าวไปเป็นดาราใหญ่ ขณะที่บางคนอาจถูกไล่ออกเพราะเรื่องส่วนตัวและกลายเป็นคนธรรมดาไป แม้จะฟังดูโหดร้าย แต่นี่คือความเป็นจริงของโลกไอดอล