ทำไมถังขยะถึงหายากเหลือเกินตามที่สาธารณะในประเทศญี่ปุ่น?

  • วัฒนธรรม
  • สังคม
  • ในหลายประเทศ เรามักจะพบเห็นถังขยะอยู่เป็นจำนวนมากตามสถานที่สาธารณะ แต่ที่ประเทศญี่ปุ่นสิ่งที่เราสังเกตได้ชัด คือ มีถังขยะอยู่น้อยมากในที่สาธารณะ ซึ่งก็สร้างความหงุดหงิดให้กับนักท่องเที่ยวในบางครั้ง แต่มันเป็นความจริงที่ว่าคนญี่ปุ่นคุ้นชินกับการเก็บเศษกระดาษ ใบเสร็จ หรือขยะอื่น ๆ ไว้กับตัว แล้วค่อยนำไปทิ้งในถังขยะทีหลัง รวมถึงกฎการทิ้งขยะและแยกขยะประเภทต่าง ๆ จากครัวเรือน ที่ต้องนำไปทิ้งตามวันที่กำหนดไว้ในแต่ละสัปดาห์หรือในแต่ละเดือนอย่างเข้มงวด อาจเป็นอีกปัจจัยที่ส่งผลต่อมุมมองของคนญี่ปุ่นเกี่ยวกับขยะ รวมถึงวิธีการกำจัดขยะอีกด้วย

    การมีถังขยะอยู่น้อยส่งผลอย่างไรบ้าง? นี่คือวิธีประหยัดงบประมาณในการกำจัดขยะหรือเปล่า? คนญี่ปุ่นมีความตระหนักรู้เกี่ยวกับการจัดเก็บขยะหรือไม่? หรือเป็นเพราะถังขยะนั้นหายาก? หรีอเพราะกฎที่เข้มงวดนี้ ทำให้คนญี่ปุ่นดูเหมือนมีวินัยสูงมาก? แน่นอนว่าหนึ่งในเหตุผลนั้น อาจทำให้คุณต้องประหลาดใจ เพราะมันคือ การก่อการร้ายของกลุ่มที่เชื่อในเรื่องวันสิ้นโลกในช่วงทศวรรษที่ 1990

    เหตุก่อการร้ายด้วยก๊าซซารีนในรถไฟใต้ดินของโตเกียวปี 1995

    เหตุก่อการร้ายแบบประสานงานกันเมื่อวันที่ 20 มีนาคม 1995 โดยสมาชิก 5 คนของกลุ่มที่ชื่อว่า โอม ชินริเคียว (Aum Shinrikyo) ได้ปล่อยก๊าซซารีนในรถไฟใต้ดินของกรุงโตเกียวในช่วงเช้าของชั่วโมงเร่งด่วน โดยใช้ถุงพลาสติกที่ห่อในกระดาษหนังสือพิมพ์เป็นตัวแพร่กระจายก๊าซดังกล่าว ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิต 12 คน และบาดเจ็บมากกว่า 5,000 คน ซึ่งกลุ่มเดียวกันนี้ยังได้ทำร้ายผู้พิพากษาที่รับผิดชอบในการทำคดีเกี่ยวกับกลุ่มดังกล่าว ที่เมืองมัตสึโมโตะ จังหวัดนากาโนะเมื่อปีก่อนหน้านี้อีกด้วย การโจมตีครั้งนี้ทิ้งให้ญี่ปุ่นอยู่ในสภาวะหวาดกลัวว่าจะมีการก่อการร้ายอื่น ๆ ตามมาอีกหรือไม่

    ก๊าซซารีนนั้นอันตรายมาก เพียงแค่กระป๋องก๊าซเล็ก ๆ กระป๋องเดียวก็สามารถฆ่าคนได้ ก๊าซซารีนที่ถูกปล่อยบนรถไฟนั้นทำอันตรายต่อผู้โดยสารนับพัน มีผู้ได้รับผลกระทบมากกว่า 5,000 คนที่ต้องเข้ารับการรักษาตัวที่โรงพยาบาล โดยมีตั้งแต่อาการบาดเจ็บเล็กน้อยไปจนถึงขั้นรุนแรง นอกจากนี้ผู้โดยสารบางคนยังคงไปทำงานต่อโดยที่ไม่รู้ตัวว่าได้รับผลกระทบจากก๊าซพิษ จนกระทั่งดูข่าวเกี่ยวกับเหตุการณ์นี้ในภายหลัง ซึ่งก๊าซซารีนส่งผลกระทบต่อระบบทางเดินหายใจ สร้างความเสียหายต่อระบบประสาท ทำให้รูม่านตาหรี่ลง มีอาการคลื่นไส้ และกล้ามเนื้อชักกระตุก ก๊าซซารีนนั้นถูกจัดเป็นอาวุธทำลายล้างที่อันตรายมาก เพราะมันไม่มีสี ไม่มีกลิ่น และส่งผลให้ถึงแก่ชีวิตได้ การผลิตและจัดเก็บก๊าซนั้นได้กลายมาเป็นเรื่องผิดกฎหมายในปี 1997 โดยอนุสัญญาว่าด้วยอาวุธเคมี

    ผู้ก่อการร้ายถูกจับกุมตัวได้ในที่สุด แต่ในเวลาเดียวกัน ผู้คนที่หวาดกลัวก็เรียกร้องให้รัฐบาลญี่ปุ่นออกมาทำอะไรสักอย่าง เพื่อปกป้องประชาชนจากการถูกโจมตีที่อาจจะเกิดขึ้นได้อีกในอนาคต มาตรการการป้องกันอย่างหนึ่งคือ การนำถังขยะออกไปจากที่สาธารณะ เนื่องจากมันอาจกลายเป็นที่ซ่อนอาวุธได้ มาตรการเดียวกันนี้ได้ถูกนำไปใช้ตามเมืองใหญ่ ๆ ทั่วโลก เช่น ที่กรุงลอนดอนจากเหตุระเบิดโดยฝีมือของกองทัพสาธารณรัฐไอร์แลนด์ ซึ่งถังขยะก็ไม่ถูกนำกลับมาใช้อีกเลยตามสถานที่สาธารณะในโตเกียว และเมืองอื่น ๆ ในประเทศญี่ปุ่น

    แม้ว่เหตุก่อการร้ายจะผ่านมานานกว่า 20 ปี แต่การเฝ้าระวังต่าง ๆ ยังคงดำเนินอยู่ต่อไป โดยเฉพาะตามสถานีรถไฟฟ้า ผู้โดยสารจะถูกกำชับให้แจ้งเตือนเจ้าหน้าที่หากพบเห็นบุคคลหรือวัตถุต้องสงสัย ซึ่งการตรวจตราถังขยะอย่างสม่ำเสมอก็เป็นอีกวิธีหนึ่งในการป้องกัน แต่ถึงกระนั้นการตรวจตรากระเป๋าและเสื้อผ้าของผู้โดยสารทุกคนก่อนขึ้นรถไฟนั้น เป็นสิ่งที่ไม่สามารถทำได้ เราจึงได้แต่หวังว่าการโจมตีที่รุนแรงในปี 1995 นั้น คงจะไม่เกิดขึ้นอีก

    ถังขยะที่น้อยลงทำให้มีขยะลดลงด้วยหรือเปล่า?

    ในขณะที่เหตุก่อการร้ายในปี 1995 มักถูกใช้อ้างเป็นเหตุผลหลักว่าทำไมจึงมีขยะตามที่สาธารณะน้อย แต่ในความเป็นจริงยังมีเหตุผลอื่น ๆ อีก ผู้เขียนได้พูดคุยกับเพื่อนชาวญี่ปุ่นคนหนึ่งเกี่ยวกับเรื่องนี้ เธอบอกว่าเมื่อก่อนเคยมีถังขยะตามที่สาธารณะในเมืองใหญ่ ๆ แต่ตอนนั้นก็มีขยะเกลื่อนกลาดตามท้องถนนด้วยเช่นกัน เมื่อถังขยะถูกนำออกไป ก็เห็นได้ชัดว่าขยะก็ลดน้อยลงไปด้วยเช่นกัน มันเป็นไปได้อย่างไรกัน?

    ซึ่งพฤติกรรมดังกล่าวนี้ สามารถอธิบายได้ด้วย “ทฤษฎีหน้าต่างแตก” (Broken Windows Theory) ซึ่งเป็นทฤษฎีทางอาชญาวิทยาเกี่ยวกับการสร้างพฤติกรรมพื้นฐาน โดยทฤษฎีดังกล่าวมีแนวคิดว่า “ผู้คนมีแนวโน้มที่จะทำลายหน้าต่างของบ้านที่มีหน้าต่างแตกอยู่แล้ว” เช่นเดียวกับที่ “ผู้คนมักจะทิ้งขยะเรี่ยราดในบริเวณที่เต็มไปด้วยขยะ” นอกจากนี้ด้วยงบประมาณของภาครัฐหรือกำลังของเจ้าหน้าที่เองก็ไม่สามารถที่จะจัดการกับปัญหาของขยะได้ทั้งหมด ซึ่งการที่มีถังขยะอยู่มากมายก็ไม่ได้ช่วยหยุดยั้งผู้คนจากการทิ้งขยะเกลื่อนกลาด และยิ่งถ้าเป็นวันที่มีลดพัดแรงด้วยแล้ว มันก็เป็นไปได้ที่จะมีขยะปลิวเรี่ยราดเต็มไปหมด และด้วยเหตุนี้อาจทำให้คนอื่น ๆ ยิ่งทิ้งขยะลงบนพื้นตาม ซึ่งนี่คือข้อสรุปของ “ทฤษฎีหน้าต่างแตก” นั่นเอง

    และต่อให้สถานที่นั้นจะสะอาดแค่ไหนก็ตาม หรือมีถังขยะตั้งอยู่หรือไม่ ก็จะมีคนทิ้งขยะเรี่ยราดอยู่ดี และในทางตรงกันข้ามต่อให้สถานที่นั้นจะสกปรกแค่ไหน หรือไม่มีถังขยะ ก็จะมีคนที่ไม่ยอมทิ้งขยะให้เกลื่อนกลาดอยู่เช่นกัน ซึ่งการมีถังขยะเยอะก็ไม่ได้หมายความว่าจะมีขยะน้อยลง จากประสบการณ์ของผมเอง แม้ว่าถังขยะตามที่สาธารณะในญี่ปุ่นนั้นจะหายาก แต่เมื่อเทียบกับประเทศอื่นแล้ว ตามท้องถนนหรือในรถไฟของญี่ปุ่นถือได้ว่าสะอาดมาก นี่เป็นเหตุผลหนึ่งที่นักท่องเที่ยวชื่นชมเกี่ยวกับประเทศญี่ปุ่น และเป็นสิ่งที่ประเทศอื่น ๆ ควรยึดถือเป็นแบบอย่าง

    แล้วเราควรจัดการกับขยะอย่างไรในญี่ปุ่น?

    สำหรับอาศัยอยู่ในประเทศที่เต็มไปด้วยกฎระเบียบอย่างญี่ปุ่นนั้น การระวังเรื่องทิ้งขยะเป็นสิ่งที่สำคัญ หลายคนอาจประสบปัญหาเรื่องการแยกขยะอยู่บ่อยครั้ง และในประเทศญี่ปุ่นเราสามารถหาถังขยะได้จากสถานที่ที่เราไปซื้อของ

    สถานที่แรกคือ ร้านสะดวกซื้อที่จะมีถังขยะสำหรับขยะเผาได้ ขยะเผาไม่ได้ กระป๋อง ขวดแก้ว และพลาสติก จัดเตรียมไว้ให้ เพื่ออำนวยความสะดวกให้ผู้คนที่มาซื้อของซึ่งส่วนมากจะห่อด้วยพลาสติก นอกจากนี้ ตามตู้ขายของอัตโนมัติก็มักจะมีถังขยะรีไซเคิลวางไว้สำหรับทิ้งขวดพลาสติกและกระป๋อง และเนื่องจากตู้ขายของอัตโนมัตินั้นมีอยู่ทุกที่ การทิ้งขยะประเภทนี้จึงไม่เป็นปัญหานัก สิ่งหนึ่งที่คุณควรระลึกไว้เสมอคือ ถังขยะเหล่านี้ถูกจัดไว้ให้ทิ้งขยะเฉพาะประเภทเท่านั้น ดังนั้นควรเช็คให้ดีก่อนทิ้งขยะทุกครั้ง ซึ่งญี่ปุ่นเป็นประเทศที่ให้ความสำคัญกับการรีไซเคิลขยะมาก และคุณควรปฏิบัติตามในระหว่างอยู่ในญี่ปุ่น

    สถานที่สุดท้ายคือ บริเวณสถานีรถไฟ ในจุดที่คุณได้ซื้อตั๋วผ่านเข้ามาแล้ว เพื่ออำนวยความสะดวกให้คุณไม่ต้องถือขยะเข้าไปในรถไฟ โดยถังขยะใหญ่ ๆ มักพบเห็นได้ง่ายตามสถานีรถไฟ แต่อย่าลืมเช็คประเภทของขยะให้ดีก่อนทิ้งทุกครั้ง

    การรับประทานอาหารในระหว่างที่กำลังเดินในที่สาธารณะ เป็นการกระทำที่ไม่น่ามองนักในญี่ปุ่น แต่มีหลายครั้งที่บางคนรับประทานข้าวปั้นจากร้านสะดวกซื้อในระหว่างเดินไปด้วย อย่างไรก็ตามสถานีรถไฟถือเป็นอีกสถานที่ที่คุณจะเคลียร์ขยะได้ โดยถังขยะตามสถานีรถไฟนั้นมักจะเป็นถังขยะใสซึ่งทำให้ผู้ก่อการร้ายซ่อนอาวุธได้ยาก และการรักษาความปลอดภัยโดยการนำถังขยะออกไปนั้นก็เป็นสิ่งแรก ๆ ที่ญี่ปุ่นทำ

    อีกวิธีหนึ่งที่อยากแนะนำคือ คุณอาจจะเก็บขยะรวมกันไว้ในถุงพลาสติก โดยจะถือมันไปหรือเก็บไว้ในกระเป๋าก่อนก็ได้ นี่อาจจะเป็นวิธีที่ดีในการฝึกวินัยในการทิ้งขยะให้เป็นที่ ซึ่งจะทำให้บ้านเมืองดูสะอาดขึ้นและยังปลูกฝังการคำนึงถึงส่วนรวมอีกด้วย