“4 เครื่องดนตรี และ 5 การเต้นรำโบราณของญี่ปุ่น!” มรดกอันงดงามที่ส่งทอดสู่คนรุ่นหลัง

  • ประเพณี
  • วัฒนธรรม
  • ประเทศญี่ปุ่นเต็มเปี่ยมไปด้วยประวัติศาสตร์เกี่ยวกับดนตรีและการเต้นรำมากมาย ซึ่งคนญี่ปุ่นสามารถรื้อฟื้นและจุดประกายไฟให้กิจกรรมแบบดั้งเดิมเหล่านี้กลับมาลุกโชนได้อีกครั้ง ทั้งที่วัฒนธรรมดั้งเดิมเหล่านี้อาจสูญหายไปตามกาลเวลาอย่างง่ายดายเพราะวัฒนธรรมและสังคมที่เปลี่ยนแปลงไป

    ผู้เขียนจึงอยากนำเสนอรูปแบบการเต้นรำและเครื่องดนตรีแบบดั้งเดิมของญี่ปุ่นที่มีชื่อเสียง ซึ่งอยู่คู่กับวัฒนธรรมของญี่ปุ่นมาช้านาน โดยยังมีบทบาทอยู่ในประเพณีการเฉลิมฉลองและการแสดงที่ใช้กันจนถึงทุกวันนี้!

    ถ้าใครอยากสัมผัสวัฒนธรรมแบบญี่ปุ่นแบบเต็มอิ่ม ผู้เขียนได้แนะนำสถานที่ที่คุณสามารถไปชมสิ่งเหล่านี้ด้วยตัวคุณเองในประเทศญี่ปุ่นอีกด้วย!

    รูปแบบการเต้นรำดั้งเดิมของญี่ปุ่น

    ประเทศญี่ปุ่นยังคงรักษารูปแบบการเต้นรำแบบดั้งเดิมซึ่งถูกพัฒนามานานหลายศตวรรษ คุณสามารถพบการเต้นรำเหล่านี้ได้ตามงานเทศกาลและกิจกรรมต่าง ๆ ตลอดทั้งปีทั่วประเทศญี่ปุ่น การเต้นเหล่านี้อาจมีลักษณะแตกต่างกันเล็กน้อยตามแต่ละพื้นที่ในประเทศ

    และนี่คือ 4 รูปแบบการเต้นที่ยังคงใช้เฉลิมฉลองในญี่ปุ่นจนถึงทุกวันนี้ และมีความแตกต่างอย่างมากจากรูปแบบการเต้นที่คุณอาจพบเห็นได้ในส่วนอื่นของโลก!

    1. บงโอโดริ (Bon Odori)

    บงโอโดริ (Bon Odori) เป็นการเต้นดั้งเดิมของญี่ปุ่นซึ่งมักแสดงในงานเทศกาลฤดูร้อน ไม่ว่าจะเป็นคนท้องถิ่นหรือนักท่องเที่ยวก็ต่างชื่นชอบที่จะเข้าไปมีส่วนร่วมในการเต้นนี้!

    ซึ่งการเต้นรำชนิดนี้มีความเกี่ยวข้องกับเทศกาลบงหรือโอบง (Bon Festival) ที่จัดในเดือนสิงหาคมของทุกปี เพื่อระลึกถึงบรรพบุรุษ

    2. นิฮอน บุโยะ (Nihon Buyo)

    นิฮอน บุโยะ (Nihon Buyo) เป็นการร่ายรำแบบโบราณของญี่ปุ่น แสดงโดยนักเต้นรำที่จะสวมชุดกิโมโนและใช้เครื่องประดับและอุปกรณ์แบบดั้งเดิม เช่น พัดและเชือก

    ในขณะที่บงโอโดริเป็นการเต้นรำที่ทุกคนสามารถเข้าร่วมได้ แต่การเต้นนิฮอน บุโยะนี้จะจัดแสดงบนเวทีในฐานะที่เป็นส่วนหนึ่งของกิจกรรมสร้างความบันเทิง โดยนักเต้นจะได้รับการฝึกซ้อมพิเศษเพื่อแสดงการเต้นรำนี้ และมีอาจารย์ที่เรียกว่า “ชิโซะ (Shiso)” เป็นผู้สอนเต้น

    การเต้นรำนี้โดยปกติแล้วจะแสดงประกอบด้วยดนตรีแบบญี่ปุ่น การเคลื่อนไหวจะมีลักษณะที่อ่อนช้อย ด้วยท่าทางที่มีเอกลักษณ์และอ่อนโยน

    3. โน มาอิ (Noh Mai)

    โน มาอิ เป็นรูปแบบการเต้นอันมีเอกลักษณ์พร้อมดนตรีแบบญี่ปุ่น ซึ่งมักแสดงด้วยเครื่องดนตรีลูทและกลองแบบดั้งเดิม บางครั้งก็มีการขับร้องร่วมด้วย

    โดยปกติแล้วท่าเต้นจะถูกออกแบบเพื่อเล่าเรื่องราวที่เป็นนิทานสอนใจแบบโบราณซึ่งเป็นที่รู้จักกันดีของชาวญี่ปุ่น นักแสดงจะสวมชุดหลากสีสันและบางครั้งจะสวมหน้ากากด้วย

    4. คาบุกิ (Kabuki)

    คาบุกิอาจเป็นหนึ่งในการเต้นรำที่โด่งดังที่สุดของญี่ปุ่น ซึ่งสามารถให้คำจำกัดความรวม ๆ ได้ว่าเป็น “ละครที่แสดงด้วยการเต้นรำ” ที่รวมทั้งการเต้น, การร้องเพลง, การแสดง และศิลปะเข้าด้วยกัน

    การแสดงคาบุกิส่วนใหญ่จะแสดงขึ้นในโรงละครคาบุกิแบบพิเศษซึ่งมีอยู่มากมายในประเทศญี่ปุ่น การแสดงจะเล่าถึงประวัติศาสตร์, วิถีชีวิต และสังคมของญี่ปุ่น รวมถึงมอบประสบการณ์เสมือนจริงที่ทำให้นักท่องเที่ยวมีความเข้าใจอย่างลึกซึ้งเกี่ยวกับวัฒนธรรมของญี่ปุ่นในบางมุม ซึ่งเป็นสิ่งที่ไม่สามารถหาได้จากที่ไหน

    คาบุกิเป็นสิ่งหนึ่งที่อยู่คู่กับวัฒนธรรมความบันเทิงของญี่ปุ่นมาอย่างยาวนานและยังคงได้รับความนิยมจนถึงทุกวันนี้ โดยปัจจุบันการแสดงคาบุกิได้มีการปรับเปลี่ยนให้เข้ากับความเจริญก้าวหน้าของเทคโนโลยีไม่ว่าจะเป็น แสงไฟ, เอฟเฟคและอื่น ๆ ด้วยเช่นกัน!

    ดนตรีและเครื่องดนตรีของญี่ปุ่น

    การแสดงดนตรีของญี่ปุ่นแบบดั้งเดิมนั้น มีความเกี่ยวข้องโดยตรงกับการเต้นรำแบบญี่ปุ่น การแสดงคาบุกิ รวมถึงเครื่องเล่นดนตรีของญี่ปุ่นชนิดต่าง ๆ ด้วย

    นักท่องเที่ยวที่มาเยี่ยมชมวัด, ศาลเจ้า และงานเทศกาล สามารถพบเห็นได้บ่อยครั้งว่ามีเครื่องเล่นดนตรีแบบดั้งเดิมจำนวนมากถูกบรรเลงโดยนักดนตรี ซึ่งในปัจจุบันการแสดงดนตรีแบบดั้งเดิมนี้ยังเป็นสิ่งที่สามารถพบเห็นได้ทั่วไปในญี่ปุ่นอีกด้วย

    เราได้รู้จักกับการเต้นรำและการแสดงแบบญี่ปุ่นไปแล้ว ถึงเวลามาทำความรู้จักกับเครื่องดนตรีดั้งเดิม 5 ชนิดที่เป็นที่รู้จักมากที่สุดในญี่ปุ่น ซึ่งมักถูกนำมาใช้เล่นดนตรีในเทศกาลต่าง ๆ และยังถือเป็นมรดกทางวัฒนธรรมอันมีค่าของประเทศนี้อีกด้วย!

    1. ซามิเซ็ง (Shamisen)

    music-and-dance-5

    รูปของผู้เขียน

    ซามิเซ็ง (Shamisen) เป็นเครื่องดนตรีดั้งเดิมที่มีลักษณะใกล้เคียงกับไวโอลินมาก ส่วนคอของมันยาวจนสังเกตเห็นได้ชัดเจน และมีความยาวประมาณหนึ่งเมตร นอกจากนี้ซามิเซ็งยังมีสายที่ใช้ในการเล่นอยู่ 3 สาย สามารถพบเห็นได้ทั่วไปตามกิจกรรมและเทศกาลเกี่ยวกับดนตรีดั้งเดิมในญี่ปุ่น

    ซามิเซ็งมีเครื่องมือที่ใช้ในการเล่นเช่นเดียวกับคันชักของไวโอลิน เป็นแท่งไม้ที่เรียกว่า “บัตจิ (batchi)” ตามประวัติศาสตร์นั้น ซามิเซ็งถูกใช้ในการแสดงคาบุกิเพราะลำคอของซามิเซ็งนั้นยาวพอที่จะทำให้เกิดเสียงที่ยาวและกระชับซึ่งเป็นที่ต้องการสำหรับเพลงแบบคาบุกิ ซามิเซ็งยังคงถูกใช้ในการแสดงเชิดหุ่นและการบรรเลงเพลงท้องถิ่นด้วย

    ในปัจจุบันซามิเซ็งถูกใช้ในดนตรีสมัยใหม่อย่างเช่น วงดนตรีสไตล์เมทัลที่ได้รับความนิยมในญี่ปุ่นอย่าง เบบี้เมทัล (Babymetal) ได้นำซามิเซ็งมาใช้ในการแสดงและในมิวสิควิดีโอของพวกเธอ นอกจากนี้ซามิเซ็งยังถูกใช้โดยศิลปินตะวันตกด้วย ซึ่งนี่อาจเป็นสัญญาณที่ดีของการกลับมามีบทบาทอีกครั้งในยุคสมัยใหม่ของเครื่องดนตรีชนิดนี้!

    2. ชาคุฮาจิ (Shakuhachi)

    ชาคุฮาจิ (Shakuhachi) คือ ขลุ่ยไม้ไผ่ห้ารู โดยเริ่มแรกนั้นประเทศญี่ปุ่นได้รู้จักกับขลุ่ยชนิดนี้จากประเทศจีน และเป็นที่นิยมอย่างมากในยุคเอโดะ เครื่องดนตรีนี้จะมีขนาดแตกต่างกันไปและมีโทนเสียงสูงต่ำที่ทำให้ผู้เล่นสามารถสร้างเสียงแบบต่าง ๆ ได้

    เครื่องดนตรีชนิดนี่้ในอดีตถูกใช้โดยพระสงฆ์ของศาสนาพุทธนิกายเซนและถือว่าเป็นอุปกรณ์ศักดิ์สิทธิ์ รวมถึงการเล่นเครื่องดนตรีชนิดนี้ยังถือเป็นการฝึกสมาธิด้วยการฝึกเพ่งจิตไปกับการใช้เทคนิคหายใจอย่างช้า ๆ และเป็นจังหวะอีกด้วย

    หลังจากการปฏิวัติในยุคเมจิ ชาคิฮาจิได้ถูกเล่นอย่างกว้างขวาง โดยนำมาใช้ประกอบการแสดงคาบุกิและการแสดงระบำอื่น ๆ ในฐานะเป็นเพลงประกอบ ในปัจจุบันยังได้ถูกนำมาใช้ในดนตรีสมัยใหม่ ซึ่งเราสามารถได้ยินจากภาพยนตร์ที่โด่งดังหลายเรื่องอย่างเช่น จูราสิค พาร์ค (Jurassic Park), มหาบุรุษซามูไร (The Last Samurai), นางโลมโลกจารึก (Memoirs of a Geisha) และวีรบุรุษหัวใจมหากาฬ (Braveheart)

    เครื่องดนตรีอันงดงามและให้ความสงบเยือกเย็นนี้ ยังคงได้รับความนิยมถึงทุกวันนี้ และมีคนมากมายในญี่ปุ่นที่ฝึกเล่นด้วยความหวังที่จะเป็นผู้เชี่ยวชาญการเล่นชาคุฮาจิ!

    3. โคโตะ (Koto)

    โคโตะ (Koto) ถือเป็นเครื่องดนตรีประจำชาติของญี่ปุ่นและมีขนาดใหญ่ที่สุดในบรรดาเครื่องเล่นดนตรีดั้งเดิมของญี่ปุ่น มีความยาวเฉลี่ยประมาณ 180 เซนติเมตร และมีความกว้าง 20 เซนติเมตร

    เส้นทั้ง 13 สายของเครื่องดนตรีไม้ชนิดนี้จะถูกเล่นด้วยมือขวาโดยใช้นิ้วหัวแม่มือ, นิ้วชี้ และนิ้วกลาง ซึ่งจะมีการสวมปลอกหุ้มพิเศษที่เรียกว่า “สึเมะ (tsume)” ที่นิ้วมือทั้งสามนิ้ว ส่วนมือซ้ายจะทำหน้าที่กดสายทางด้านซ้ายเพื่อใช้ในการปรับเสียงคล้ายคลึงกับการเล่นจะเข้

    โคโตะนั้นตามประวัติศาตร์แล้วจะถูกเล่นโดยนักดนตรีตาบอดเนื่องจากความสะดวกเวลาบรรเลงเพลง โคโตะยังคงรักษาความนิยมได้จนถึงยุคสมัยใหม่ และมีนักดนตรีหลายคนกลายเป็นผู้เชี่ยวชาญในด้านโคโตะและใช้แสดงในกิจกรรมเก่าแก่

    โคโตะยังคงได้รับความนิยมอย่างมากในบรรดาศิลปินไซเคเดลิกร็อก (psychedelic rock) ระดับนานาชาติ ในยุค 2503 และยุค 2513 โดยถูกใช้ประกอบเพลงของวงเดอะโรลลิ่งสโตนส์ (The Rolling Stones) และเดวิด โบวี (David Bowie) และยังถูกใช้ในเพลงของศิลปินแนวฮิปฮอปอย่าง ดร.เดร (Dr. Dre.)

    4. วะไดโกะ (Wadaiko)

    วะไดโกะ (Wadaiko) หรือเรียกว่า ไทโกะ เป็นกลองแบบดั้งเดิมที่น่าจะเป็นที่รู้จักกันดีของญี่ปุ่น มีประวัติศาสตร์ยาวนานจากการใช้ในการทหารและการสงคราม รวมถึงเป็นเครื่องดนตรีที่ใช้ในโรงละครและสำหรับพิธีกรรมทางศาสนา

    กลองเหล่านี้มีลักษณะรูปร่างคล้ายกับถังไวน์ ซึ่งมีขนาดและวัสดุที่แตกต่างกันมากมาย บางอันมีขนาดใหญ่มาก ซึ่งจะตั้งไว้ที่วัดและศาลเจ้า ในขณะที่บางอันมีขนาดเล็กมากพอที่จะแบกไปมาได้ในระหว่างการตีกลอง

    ในปัจจุบัน กลองเหล่านี้สามารถพบเห็นได้ตามขบวนแห่และงานเทศกาลต่าง ๆ มากมาย ซึ่งยังถูกใช้เป็นส่วนหนึ่งของการเคลื่อนไหวทางการเมืองและสังคม รวมถึงการประท้วง แต่จะถูกใช้โดยคนส่วนน้อยในญี่ปุ่นเท่านั้น

    5. บิวะ (Biwa)

    บิวะ (Biwa) เป็นเครื่องดนตรีประเภทพิณของญี่ปุ่นที่มีคอขนาดสั้นและเล็ก ซึ่งจะใช้บัตจิเป็นเครื่องมือในการบรรเลงเพลง เครื่องดนตรีอันงดงามนี้ถูกใช้ในการแสดงดนตรีของราชสำนักแบบดั้งเดิม (Gagaku) และยังเป็นเครื่องดนตรีที่ใช้แสดงเดี่ยวอีกด้วย

    บิวะได้รับยกย่องว่าเป็นเครื่องดนตรีที่ถูกเลือกของเทพเจ้าเบนเทน (Benten) เทพธิดาแห่งดนตรีในลัทธิชินโต และมีการใช้กันอย่างกว้างขวางจนกระทั่งการปฏิวัติยุคเมจิ หลังจากยุคของความเสื่อมโทรมนั้นศิลปินชาวญี่ปุ่นในปัจุบันต่างพากันพยายามฟื้นฟูการเล่นบิวะ

    ปัจจุบันสามารถได้ยินเสียงเพลงจากเครื่องดนตรีชิ้นนี้ในเพลงเจป๊อป (J-pop) และในภาพยนตร์ญี่ปุ่นบางเรื่อง ด้วยรูปทรงน่ารักและเสียงอันมีเอกลักษณ์ แน่นอนว่าคุณก็สามารถพบเห็นเครื่องดนตรีนี้ได้ตามงานแสดงดนตรีแบบดั้งเดิมในญี่ปุ่นเช่นกัน!

    ทั้งหมดนี้คือ การเต้นรำและเครื่องดนตรีแบบดั้งเดิมที่เป็นที่รู้จักกันดีในประเทศญี่ปุ่น ผู้เขียนอยากแนะนำให้คุณได้ลองชมการแสดงละครคาบุกิ หรืองานเทศกาลประเพณีแบบดั้งเดิมของญี่ปุ่นดูสักครั้ง เพื่อสัมผัสกับวัฒนธรรมและเพลิดเพลินไปกับรูปแบบของการเต้นรำและการแสดงดนตรีอันมีเอกลักษณ์เหล่านี้!