เครื่องแบบนักเรียนญี่ปุ่นมีวิวัฒนาการความเป็นมาอย่างไร?

  • วัฒนธรรม
  • แฟชั่น
  • ชุดเครื่องแบบของนักเรียนญี่ปุ่นน่าจะเป็นอะไรที่นำแฟชั่นและมีสไตล์ที่สุดแล้วในบรรดาเครื่องแบบนักเรียนทั้งหมดในโลก และคนทั่วโลกต่างชื่นชอบกับความน่ารักของชุดเหล่านี้ ซึ่งไม่เพียงแต่จะเป็นเครื่องหมายของเด็กนักเรียนเท่านั้น แต่ยังมีบทบาทสำคัญทางด้านวัฒนธรรมของประเทศอีกด้วย โดยจะมีทั้งชุดแบบพื้นฐานไปจนถึงแบบที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวแตกต่างกันไปตามองค์ประกอบของชุด สำหรับเครื่องแบบนักเรียนหญิงมีการเปลี่ยนแปลงไปเรื่อย ๆ ตามเทรนด์ของแฟชั่น เรามาดูกันว่าที่ผ่านมาเครื่องแบบนักเรียนในประเทศญี่ปุ่นมีการเปลี่ยนไปอย่างไรบ้าง

    ความเป็นมาของเครื่องแบบนักเรียน

    ชุดนักเรียนญี่ปุ่นมีมากว่า 150 ปีแล้ว ซึ่งแบบแรกที่ใช้กันมาตั้งแต่ศตวรรษที่ 19 นั้นคล้ายกับชุดทหารเรือของยุโรปที่เรียกว่า “เซฟุกุ” (seifuku) ที่มาของชุดนี้คือการจำลองชุดกะลาสีที่เด็ก ๆ ในครอบครัวชนชั้นสูงของยุโรปใส่กัน และเนื่องจากตัดเย็บได้ง่ายจึงเป็นที่แพร่หลายในญี่ปุ่นอย่างรวดเร็ว

    ส่วนเครื่องแบบนักเรียนมัธยมทั้งตอนต้นและตอนปลายนั้นมีที่มาจากสมัยเมจิ โดยประยุกต์มาจากเครื่องแบบของทหารสำหรับชุดนักเรียนชาย และเครื่องแต่งกายของกะลาสีสำหรับชุดนักเรียนหญิง ต่อมาหลายโรงเรียนได้ปรับให้เป็นแบบชุดคาทอลิกของทางตะวันตกมากขึ้น โดยผู้หญิงใส่เสื้อเชิ้ตผูกเนคไทและสวมเสื้อนอกมีตราโรงเรียนเข้าชุดกับกระโปรง ส่วนผู้ชายก็ใส่เสื้อเชิ้ตขาวผูกเนคไทกับเสื้อนอกและกางเกง

    เนื่องจากโรงเรียนญี่ปุ่นจะไม่มีห้องล็อกเกอร์แยกชายหญิง ทำให้การเปลี่ยนเสื้อจากชุดนักเรียนเป็นชุดกีฬาทำได้ไม่สะดวก ดังนั้นนักเรียนส่วนมากจึงใส่ชุดกีฬาไว้ข้างในชุดนักเรียน นอกจากนี้บางโรงเรียนก็อาจจะมีระเบียบการแต่งกายที่เกี่ยวกับทรงผมรวมถึงรองเท้าด้วย

    แต่เดิมนั้นนักเรียนญี่ปุ่นจะใส่เครื่องแบบตอนที่อยู่นอกโรงเรียนด้วย แต่ปัจจุบันนี้เริ่มมีนักเรียนที่เปลี่ยนเป็นชุดลำลองก่อนจะออกไปนอกโรงเรียนมากขึ้น

    โรงเรียนรัฐบาลและโรงเรียนเอกชน

    โรงเรียนรัฐบาลและโรงเรียนเอกชนจะมีเครื่องแบบที่แตกต่างกันไป โดยเครื่องแบบของโรงเรียนรัฐบาลมักจะเรียบง่ายกว่า นักเรียนบางคนไม่ใส่เครื่องแบบเลย หรือบางคนก็เลือกใส่ชุดที่คล้ายเครื่องแบบนักเรียนในรูปแบบง่าย ๆ

    นักเรียนหญิงมักจะใส่เสื้อกั๊กหรือสเวตเตอร์ช่วงฤดูใบไม้ร่วงและฤดูหนาวโดยเลือกสีได้ตามใจชอบ เช่น ขาว ดำ เทา หรือสีกากี แบรนด์ที่นิยมกันที่สุดก็คือ ยูนิโคล ทุกโรงเรียนจะมีเครื่องแบบสำหรับฤดูร้อนโดยมักจะเป็นเชิ้ตขาวและกางเกงสแล็คสำหรับผู้ชาย และเสื้อเชิ้ตกับกระโปรงลายตารางและผูกเนคไทสำหรับผู้หญิง

    การใส่เครื่องแบบจะออกมาเป็นอย่างไรนั้นขึ้นอยู่กับความใส่ใจที่จะเคารพในกฏระเบียบของเด็กนักเรียนด้วย บางคนก็ทำลายคุณค่าของเครื่องแบบโดยใส่แบบผิด ๆ ถูก ๆ หรือสวมใส่สิ่งที่ผิดกฏระเบียบ เช่น ติดเข็มกลัดหรือใส่ถุงเท้าลูสซอกส์ นักเรียนหญิงบางคนทำให้กระโปรงสั้นกว่าปกติหรือนักเรียนชายใส่กางเกงเอวต่ำลงมาแถวสะโพก

    กระโปรงยาวระดับหัวเข่า, ถุงเท้าสั้น, รองเท้าส้นเตี้ย และเนคไท

    ในช่วงปี 1990 และ 2000 เทรนด์ที่เป็นที่นิยมกันในหมู่นักเรียนหญิงคือ การพับกระโปรงขึ้นมาถึงเอวเวลาไปโรงเรียนหรือหลังเลิกเรียน ปัจจุบันหลายโรงเรียนมีกฏห้ามการกระทำแบบนี้เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดเรื่องไม่ดีงามขึ้น ซึ่งก็มีนักเรียนหญิงที่ปฏิบัติตามกฏระเบียบใหม่นี้อยู่มากมาย ความยาวของกระโปรงที่เหมาะสมคือ 15 เซนติเมตรเหนือเข่า ไม่ควรยาวหรือสั้นจนเกินไป นอกจากนี้ยังขึ้นอยู่กับระเบียบของทางโรงเรียนด้วยเพราะบางแห่งก็ต้องการให้ใส่กระโปรงที่ยาวกว่านั้น

    อีกหนึ่งเทรนด์ในยุค 90 คือ การใส่ถุงเท้าหลวม ๆ เรียกว่า “ถุงเท้าลูสซอกส์” ซึ่งนักเรียนสาว ๆ เชื่อว่าจะช่วยทำให้ขาดูเรียวขึ้นได้ แต่เพื่อกันไม่ให้ถุงเท้าไหลลงมาจึงต้องทำให้ถุงเท้ายึดติดอยู่กับที่ซึ่งเรียกว่า “ซ็อคทัช” (sock touch) ส่วนในปัจจุบันนั้นถุงเท้าสั้นความยาวประมาณครึ่งน่องแบบพอดีได้กลายเป็นที่นิยมในหมู่นักเรียนจำนวนมากแทนที่ถุงเท้าแบบลูสซอกส์

    และล่าสุดการใส่ถุงเท้าที่สั้นมาก ๆ กำลังได้รับความนิยม เป็นตัวอย่างหนึ่งของเทรนด์วัยรุ่นที่เปลี่ยนแปลงตามกาลเวลา ส่วนทางด้านรองเท้านั้น หลายคนชอบรองเท้าส้นเตี้ยโดยเฉพาะสีดำหรือน้ำตาล บางรุ่นก็ทำให้ดูมีสไตล์ขึ้นโดยการเติมส้นเข้าไปด้วย

    แม้จะใส่เครื่องแบบแต่นักเรียนก็สามารถแสดงความเป็นตัวเองได้เช่นกัน โดยการใช้โบว์หรือเนคไทที่มีหลากสีหลายแบบให้เลือก ส่วนกระเป๋านั้นโดยทั่วไปโรงเรียนจะให้ใช้แบบเฉพาะที่ทำจากหนังหรือไนลอน แต่นักเรียนหญิงบางคนก็ใช้กระเป๋าแบบเคลือบ บางคนก็ใช้กระเป๋าสะพายหลังหรือกระเป๋าไนลอนสีต่าง ๆ ตามที่ชอบ

    โรงเรียนรัฐบาลหลายแห่งในญี่ปุ่นอนุญาตให้นักเรียนแต่งกายมาเรียนได้ตามใจชอบ แต่เมื่อนักเรียนส่วนใหญ่ขึ้นชั้นมัธยมจะต้องสวมชุดเครื่องแบบ ซึ่งเครื่องแบบนักเรียนนั้นช่วยลดโอกาสการถูกเพื่อนรังแก ทำให้เกิดความภาคภูมิใจและเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน อย่างไรก็ตามชุดเครื่องแบบนักเรียนนั้นก็มีราคาค่อนข้างสูงเพราะแต่ละอย่างก็มีระเบียบเฉพาะตัว โดยไม่สามารถใช้เสื้อเชิ้ตหรือกางเกงแบบไหนก็ได้ ราคาทั้งเซ็ตสำหรับทุกฤดูกาลอยู่ที่ประมาณ 100,000 เยน เทรนด์เครื่องแบบนักเรียนในแต่ละปีเป็นเครื่องหมายของพลังและความฝันของคนหนุ่มสาวซึ่งแน่นอนว่าสิ่งนี้ไม่ได้คงอยู่ไปตลอด หากแต่ค่อย ๆ เปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา