ทำไมคนญี่ปุ่นถึงไม่ลุกให้ผู้สูงอายุนั่งในรถสาธารณะ?

  • วัฒนธรรม
  • สังคม
  • ใครที่ได้มาเยือนประเทศญี่ปุ่นคงจะได้เห็นและชื่มชมกับมารยาท รวมทั้งการมีสัมมาคารวะของผู้คนที่นี่อยู่หลายครั้ง แต่ทว่าเมื่อเราใช้บริการรถไฟหรือรถประจำทาง เรากลับได้เห็นภาพกลุ่มคนหนุ่มสาวนั่งเฉยๆ โดยปล่อยให้ผู้สูงอายุยืนอยู่อย่างนั้นในรถสาธารณะ ซึ่งหลายคนคงสงสัยว่า เหตุใดคนญี่ปุ่นที่ดูสุภาพและเคารพต่อผู้อื่น จึงไม่สละที่นั่งให้ผู้อาวุโสเหล่านี้?

    ในหลายประเทศ การแสดงความเคารพและเอื้อเฟื้อต่อผู้สูงอายุถือเป็นสิ่งที่ดีที่คนหนุ่มสาวควรกระทำ แม้ว่าในประเทศญี่ปุ่นจะให้ความสำคัญกับระบบอาวุโส เช่น ในโรงเรียนหรือกับเพื่อนร่วมงานที่ต้องมีการเรียกว่า ‘SENPAI หรือ รุ่นพี่’ กับผู้ที่อายุมากกว่าหรืออายุงานมากกว่า ซึ่งเป็นคำพิเศษที่บ่งบอกถึงความอาวุโสและความเคารพ แต่เหตุใดสังคมภายนอกโดยเฉพาะในขนส่งสาธารณะจึงแตกต่างกัน?

    นี่ฉันแก่ขนาดนั้นแล้วหรอ!?

    ถ้าคุณได้ลองใช้เวลาคุยกับคนชราที่ญี่ปุ่นดูก็อาจจะได้รู้ว่า นั่นไม่ใช่แค่เรื่องการแสดงความสุภาพนอบน้อม แต่เป็นเรื่องที่เกี่ยวกับทักษะทางสังคมที่เหมาะสมด้วย!

    คุณ Cheophamm นักเขียนของ Japan Info ได้เล่าว่า:

    ตลอดช่วงหนึ่งปีครึ่งที่ฉันอาศัยอยู่ที่ญี่ปุ่น ส่วนตัวได้มีโอกาสพูดคุยกับผู้สูงอายุระหว่างรอรถประจำทางหลายครั้ง ซึ่งผู้สูงอายุชาวญี่ปุ่นนั้นค่อนข้างใจดีและเป็นมิตรจริงๆ ฉันได้ถามเจ้าของห้องเช่าที่ฉันอาศัยอยู่ ซึ่งก็เป็นหญิงสูงอายุ เกี่ยวกับสิ่งที่ได้เห็นบนรถสาธารณะ เธอบอกว่า เวลาที่เธอขึ้นรถประจำทางและมีคนลุกให้ เธอจะรู้สึกทันทีว่า “นี่ฉันแก่ขนาดที่จะต้องมีคนสละที่นั่งให้แล้วเหรอ!” มันเหมือนเป็นการตอกย้ำที่แอบสะเทือนใจพอสมควรว่า “เราน่ะ แก่แล้วนะ!” และเธอก็ยังแน่ใจว่าคงมีอีกหลายคนที่คิดแบบแบบเดียวกัน ตัวฉันเองก็เคยเจอเหตุการณ์แบบนี้ ตอนที่ฉันสละที่นั่งให้กับผู้หญิงและเด็กเล็ก ซึ่งแม้ว่าเธอคนนั้นจะพูดขอบคุณ แต่กลับปฏิเสธที่จะนั่ง

    ในความเป็นจริงแล้ว ไม่ใช่ว่าผู้คนจะไม่สละที่นั่งให้กับผู้สูงอายุ แต่บรรดาผู้สูงอายุเองที่ไม่อยากนั่ง

    สำหรับในโลกโซเชีลยก็มีการพูดถึงเรื่องนี้อยู่เป็นจำนวนมาก:

    นอกจากนี้ยังมีบางคนที่กลัวว่าจะทำให้ผู้อื่น “ไม่สะดวกหรือมีปัญหา” หรือเพียงแค่ “ไม่ต้องการรับความสงสาร” เพราะญี่ปุ่นเป็นประเทศที่มีประชากรสูงอายุมากขึ้นเรื่อย ๆ ทำให้มุมมองของพวกเขาในการให้ความสำคัญกับ “ผู้สูงอายุ” จึงแตกต่างจากประเทศอื่น ๆ ในเอเชีย

    จำเป็นต้องเข้าไปเบียดในชั่วโมงเร่งด่วนมั้ย?

    หนึ่งในเหตุผลสำคัญที่ทำให้คนญี่ปุ่นไม่สละที่นั่งให้กับผู้สูงอายุหรือแม่ที่มีลูกเล็กก็คือ “ความแออัดของรถไฟ”

    โดยเฉพาะอย่างยิ่ง รถไฟของโตเกียวในช่วงเวลาเร่งด่วนนั้นแสนจะวุ่นวาย คนที่อยู่บนรถไฟต่างก็กำลังคร่ำเคร่งและมุ่งหน้าเพื่อเพื่อไปทำงานหรือไปโรงเรียนเป็นที่รู้กันดีว่าไม่ควรให้ที่นั่งแก่ผู้สูงอายุหรือคนอื่น ๆ บรรดาผู้สูงอายุไม่จำเป็นต้องรีบออกไปทำงานแต่เช้า ดังนั้น พวกเขาจึงเลือกที่จะขึ้นรถไฟในรอบสายของวัน

    การฟาดฟันเพื่อที่นั่งบนรถไฟ

    ชาวโตเกียวบางคนที่ประสบปัญหาการเดินทางอันแสนยากลำบากก็บอกว่า พวกเขาเลือกที่จะพักอยู่ใกล้ในสถานีที่เป็นจุดเริ่มต้นของสายรถไฟ เพื่อจะได้หาที่นั่งได้ง่าย ๆ ถึงแม้ว่าค่าเช่าบ้านก็จะมีราคาสูงมาก แต่พวกเขาก็คิดว่านี่คือการจ่ายเงินเพื่แอแลกกับความสะดวกที่มากขึ้นในการได้ที่นั่งบนรถไฟ

    นอกจากนี้ พวกเขาอาจเลือกที่จะขึ้นรถไฟสายถัดไปเพื่อให้ได้ที่นั่ง ในขณะเดียวกันก็เชื่อว่าใครก็ตามที่ต้องการที่นั่งก็อาจจะทำแบบเดียวกันและให้รถไฟเต็มขบวนสองสามใบ มันอาจฟังดูโหดร้าย แต่หลายคนยอมรับในสื่อสังคมออนไลน์ว่าพวกเขามีความคิด ‘ทุกคนเพื่อตัวเอง’

    มนุษย์ล่องหน?

    ผู้คนมักจะเกลียดการสบตากับคนแปลกหน้า ดังนั้น จึงไม่น่าแปลกใจที่ผู้โดยสารบนรถไฟในโตเกียวส่วนใหญ่จะก้มหน้าก้มตาอ่านหนังสือ, หนังสือพิมพ์หรือเล่นโทรศัพท์มือถือ หรือนอนหลับไปเลย

    อย่างไรก็ตาม ยังมีคนที่ถูกจับได้ว่าแสร้งทำเป็นนอนหรือไม่สนใจใด ๆ เพื่อหลีกเลี่ยงการสละที่นั่งให้คนอื่น

    ในบางครั้ง ผู้ที่ต้องการที่นั่งอาจจะเป็นกลุ่มคนที่ไม่สามารถดูออกได้จากภายนอกอย่างคนหนุ่มสาวที่มีอาการบาดเจ็บต่าง ๆ ผู้หญิงที่ปวดประจำเดือน ผู้ที่มีอาการปวดเมื่อยที่ไม่สามารถยืนได้เป็นเวลานาน ๆ เป็นต้น

    สำหรับผู้พิการจะมีตราสัญลักษณ์พิเศษที่ออกโดยหน่วยงานท้องถิ่น (ตามภาพด้านล่าง) แต่ไม่ใช่เรื่องง่ายที่จะได้รับเสมอไปหรือการบาดเจ็บอาจเกิดขึ้นแค่ชั่วคราว

    นอกจากนี้ยังมีตราสัญลักษณ์ำหรับคุณแม่ตั้งครรภ์ เพื่อให้ผู้โดยสารคนอื่น ๆ ได้สังเกตเห็นและสละที่นั่งให้ เพราะผู้หญิงบางคนตั้งท้องอ่อน ๆ หรือท้องสาวก็ไม่สามารถมองออกได้จากภายนอก

    ถ้าอยากสละที่นั่งให้ผู้สูงอายุ ต้องทำยังไง?

    เพื่อนชาวญี่ปุ่นบอกฉันว่า “แม้เธอจะทำด้วยความปรารถนาดีในการลุกให้ผู้อื่นนั่ง แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าเขาจะทราบซึ้งไปกับความหวังดีของเธอ” เพราะบางคนอาจจะกลัวว่า นี่คือ “การสร้างความเดือดร้อนและเป็นภาระแก่ผู้อื่น” หรือ “บางทีอาจจะแค่ไม่อยากให้คนอื่นมาสงสารตัวเองก็ได้” โดยในสถานการณ์ปัจจุบันของประเทศญี่ปุ่น ที่มีประชากรสูงอายุเพิ่มขึ้นเรื่อยๆนั้น ก็อาจมีส่วนทำให้มุมมองของคนญี่ปุ่นต่อการเอื้อเฟื้อคนชราต่างไปจากประเทศอื่นๆในเอเชียด้วยเช่นกัน

    จากประสบการณ์ของฉันเอง วิธีที่ดีที่สุดที่อยากจะแนะนำ ถ้าคุณอยากจะสละที่นั่งให้กับผู้สูงอายุ คือ ให้ทำเป็นว่าคุณกำลังจะลงรถที่ป้ายหน้า โดยลุกขึ้นและเดินไปที่ประตูทางลง (หรือไปอีกตู้โดยสาร ถ้าอยู่บนรถไฟ) ถ้าผู้สูงอายุเห็นว่ามีที่นั่งว่างอยู่ ก็คงจะเดินไปนั่งเองนั่นแหละ เท่านี้คุณก็จะสามารถช่วยคนที่ไม่อยากถูกมองว่าตัวเองเป็นคนแก่ หรือสร้างความลำบากให้ผู้อื่นได้แล้ว!