Thần thoại Đông Á: SHISA – Linh vật giám hộ của Nhật Bản

  • Nghệ thuật
  • Truyền thống
  • Xã hội
  • Ngoài vùng biển Kyushu (hòn đảo lớn thứ 3 của Nhật Bản), có một số đảo núi lửa, chạy dọc tuyến Nam- Tây hướng về phía Đài Loan. Những đảo này được đặt tên là quần đảo Ryukyu, hay còn được biết đến là quần đảo Nansei.

    Trung tâm của chuỗi các đảo này chính là đảo Okinawa, đảo lớn nhất trong quần đảo Ryukyu. Chính vị trí cận nhiệt đới này là quê hương của một biến thể của một sinh vật mang tính biểu tượng xuất phát từ thần thoại Đông Á, đó là Shisa.

    Có thể được tìm thấy ở khắp mọi nơi trong cuộc sống ở Okinawa, Shisa (hay shiisaa theo cách phát âm của người Okinawa), là một sinh vật lai giữa chó và sư tử, có lông xoăn. Chúng thường ngồi theo cặp, canh giữ ở lối cửa ra vào các khu vực và được dùng để xua đuổi những linh hồn ác quỷ, có phải điều này nghe rất quen thuộc phải không? Sẽ thật ngạc nhiên nếu điều này nghe không mấy quen thuộc, bởi loại linh vật này có thể được nhìn thấy tại khắp vùng Đông Á.

    Nhìn chung, những bức tượng thế này được biết đến là ‘foo lions’ ở phương Tây, và thường được gắn với Trung Quốc dưới cái tên ‘Shishi’, chúng thường canh giữ những cung điện hoàng gia và những nơi quan trọng khác.

    Sự khác biệt giới tính của Shisa

    Tương tự như cách những bức tượng này được nhìn nhận ở Trung Quốc, những con sư tử canh gác ở Nhật cũng thường là một cặp đực cái. Cách phân biệt giới tính của mỗi linh vật không chỉ phụ thuộc vào truyền thuyết mà còn phụ thuộc vào cái miệng mở hay đóng.

    Thông thường ở đa phần các nước tin rằng một con chắc chắn là đực, trong khi con kia chắc chắn là cái, nhưng ở Okinawa thì niềm tin này có một chút khác biệt. Một số người cho rằng con Shisa mà miệng mở là đực, sẽ xua đuổi những linh hồn ác quỷ, trong khi con với miệng đóng thì là cái, sẽ giữ lại những sự tốt đẹp xung quanh.

    Những người khác thì tin rằng con đực có cái mồm đóng để ngăn quỷ dữ vào nhà, trong khi con cái có cái miệng mở để chia sẻ điều tốt đẹp với người khác. Bất kể là điều gì đi nữa thì luôn có một ý nghĩa rất mạnh mẽ về sự bảo vệ bằng sức mạnh từ nam giới, trong khi nữ giới sẽ nghiêng về bảo tồn và chia sẻ những điều tích cực.

    Komainu: Sự tích hai chú chó

    Tượng Shisa ở Okinawa chịu sự ảnh hưởng du nhập từ tượng Shishi của Trung Quốc. Cái tên “Shisa” xuất phát từ cách phát âm theo ngôn ngữ địa phương của từ “Shishi”. Các đảo chính của Nhât Bản cũng dần tiếp nhận sự ảnh hưởng của biểu tượng sư tử này, tuy nhiên đa số các phiên bản ở đảo chính lại có nguồn gốc từ Hàn Quốc chứ không phải Trung Quốc, và sau một thời gian thì được biết đến là Komainu.

    Cả Shisa và Komainu đều xuất hiện ở Nhật Bản với vai trò bảo vệ con người khỏi linh hồn quỷ dữ, vậy sự khác nhau chính xác giữa 2 linh vật này là gì? Shisa thì chỉ có duy nhất ở Okinawa, với truyền thuyết phong phú, và gần như không được biết đến ở các đảo chính của Nhật Bản. Chúng ra đời vào khoảng thời gian trước năm 1879, khi mà đảo Okinawa còn chưa gộp vào cùng với Nhật Bản và là một phần truyền thống của Ryukyuan trái ngược với Komainu.

     

    View this post on Instagram

     

    A post shared by ゆん工房🐾 okinawa (@yunkobo.okinawa) on

    Thêm nữa, trong khi cả hai loại đều mang đến sự bảo vệ, chúng được dùng ở hai khu vực hoàn toàn khác nhau. Komainu thì thường bảo về cho các đền thờ đạo Shinto, đền thờ đạo Phật và thậm chí là nhà của giới quý tộc. Tuy nhiên, shisa có thể xuất hiện ở những nơi nhỏ hơn nhiều và vì vậy canh gác cho những khu vực thường ngày hơn.

    Tuỳ thuộc vào kích cỡ, chúng có thể được nhìn thấy trên các mái nhà, canh gác cửa ra vào nhà dân, hoặc thậm chí là ngay bên cạnh các máy bán hàng. Chúng có thể đi theo đôi hoặc cũng có thể được đặt riêng lẻ từng con.

    Truyện về shisa và rồng biển

     

    View this post on Instagram

     

    A post shared by Linus (@qix0tic) on

    Giống như nhiều sinh vật Nhật Bản khác, có rất nhiều câu truyện và truyền thuyết liên quan tới shisa. Một trong những truyền thuyết đó là về con rồng biển kì quái quấy nhiễu sự yên bình của Madanbashi, một ngôi làng ở vịnh cảng Naha.

    Câu chuyện bắt đầu với một cái vòng cổ được trang trí bằng hình Shisa, mà một sứ giả Trung Quốc đã tặng nó cho một vị vua ở lâu đài Shuri. Khi vị vua này đến thăm Madanbashi, một con rồng biển hung dữ đã bắt đầu một cuộc tấn công tàn phá và nhấn chìm mọi thứ trong nước. Trong sự kinh hoàng, tất cả dân làng đã chạy trốn hết.

     

    View this post on Instagram

     

    #真玉橋 #1970年 #沖縄 #那覇 Madanbashi #bridge in #1970 . #Nahacity #Okinawa #Japan #新聞 #スクラップ

    A post shared by daisuke (@daisuke33461168) on

    Vào lúc đó, một noro ở địa phương (một nữ tu sĩ) đã nhớ lại một giấc mơ của cô ấy lúc trước. Cô ấy cần thông báo cho vị vua sắp tới đây để ông đứng trên bờ biển với hình shisa được nâng cao hướng về phía con rồng. Cô đã đưa thông tin này cho cậu bé trẻ tuổi, Chiga, người đã đưa tin này tới vị vua. Sau đó, vị vua đã tới trước mặt con rồng và làm như Chiga đã nói.

    Khi hình Shisa được giơ lên trước mặt con quái vật thì một tiếng gầm mạnh mẽ vang lên, tiếng gầm ấy được cho là hùng mạnh tới nỗi làm rung chuyển cả chính con rồng. Sau tiếng gầm đó, một tảng đá khổng lồ đã rơi từ trên trời xuống và rơi trúng đuôi con rồng. Không thể nào di chuyển được nữa, cuối cùng con rồng đã chết. Theo thời gian, tảng đá và toàn bộ phần thân con rồng đã mọc đầy cây cối và thực vật, và ngày nay trở thành rừng Gana-mui.

     

    View this post on Instagram

     

    A post shared by 石水 洋光 (@yokoishimizu) on

    Giống như đa phần các truyền thuyết, câu chuyện này có rất nhiều phiên bản khác nhau, trong đó có một bản kể rằng con rồng ngạo nghễ đã chế giễu sức mạnh của shinsa vì kích cỡ của nó. Điều này đã khiến cho shisa giận dữ gầm lên dữ dội tới mức xảy ra câu chuyện liên quan đến tảng đá như đã nói ở trên.

    Hơn hết, dù cho có bao nhiêu biến thể thì cốt chuyện chính vẫn chỉ có một. Shisa đã cứu cả làng và người dân làng xây dựng thêm nhiều tượng đá shisa lớn để bảo vệ họ khỏi sự đe doạ từ quỷ dữ.

    Shisa bằng đá khổng lồ của Tomori

    A post shared by Louise (@istrikhedonia) on

    Shisa không chỉ được biết đến vì diệt trừ các linh hồn quỷ dữ và quái vật. Chúng còn được biết đến như người ngăn lửa giống như trong câu chuyện ở một ngôi làng phía nam nơi được gọi là làng Tomori. Luôn phải chịu tai họa từ những đám cháy, người dân làng đã tìm tới Saionzui, một bậc thầy về phong thuỷ, để hỏi ông ta vì sao mà những thiên tai như vậy cứ xảy đến với làng của họ.

    Thầy Saionzui đã kết luận rằng đó là bởi vì sức mạnh của ngọn núi Yaese gần đó và gợi ý rằng dân làng hãy xây một bức tượng Shisa bằng đá khổng lồ để đối mặt với ngọn núi. Dân làng làm theo và kể từ đó họ được sinh sống yên ổn mà không phải lo lửa đe dọa nữa.

    Bản đồ chỉ dẫn

    Shisa trong văn hoá đại chúng

    Shisa không chỉ là hình tượng bị giới hạn trong Okinawa hay các câu chuyện dân gian cổ đại; chúng được tìm thấy trong nhiều các loại hình truyền thông, từ truyền hình truyền thống tới các trò chơi điện tử. Lấy con quỷ Shiisaa từ trò chơi Shin Megami Tensei, con quỷ này dựa chính xác từ hình tượng shisa, từ vẻ bề ngoài tới những đặc tính căn bản mà nó sở hữu.

    Dòng tiến hoá của Growlithe/Arcanine, từ dòng Pokemon cực kì phổ biến cũng chứa nhiều yếu tố Shisa rất mạnh. Những con quái vật bỏ túi thét ra lửa này dường như dựa trên hình ảnh sinh vật sư tử gác cổng nói chung, mặc dù chi tiết lửa có thể hoặc không liên quan tới câu chuyện về Shisa bằng đá khổng lồ đã được đề cập lúc trước. Ngay cả những nhân vật kiểu như Hello Kitty cũng có cả bộ đồ hoá trang giống Shisa.

     

    View this post on Instagram

     

    A post shared by Boo’s Handmade (@booshandmade) on

    Khá giống cách mà Arcanine được truyền cảm hứng từ những con sư tử canh gác, điều này cũng được dùng để nói về Seasarmon, một sinh vật xuất phát từ phim quái vật kỹ thuật số, Digimon. Tên của giống chó Digimon này, hình thức và sức mạnh chống lại quỷ dữ, tất cả đều có mối tương quan với shisa, đặc biệt là Seasarmon được nhìn thấy trong phim Digimon, Battle of Adventurers, xuất phát từ một máy tính ở chính Okinawa.

    Trong vương quốc của truyền hình thì còn có Vua Caesar từ dòng phim Godzilla, xuất hiện lần đầu tiên năm 1974 trong phim của hãng Toho, Godzilla đối đầu Mechagodzilla. Lý do tại sao cái tên của người gác cổng trung thành của con người là Vua Caesar mà không phải Vua Shisa xuất phát từ sự nhầm lẫn rằng shisa là cách nói của người Nhật của từ Caesar.

    Mặc dù cái tên có hơi thay đổi nhưng con quái vật Nhật Bản này cực kì liên quan tới câu truyện dân gian Okinawa mà đã được đề cập trong bài này. Trong phim Godzilla với Mechagodzilla, vua Caesar đóng vai trò hỗ trợ, tượng trưng và thiết kế xung quanh một shisa, chống lại kẻ phản diện chính hiệu, Mechagodzilla, kẻ tượng trưng cho rồng biển.

    A post shared by Toru Eye (@toru_eye) on

    Có rất nhiều những dị bản khác của Shisa trên khắp thế giới, trong các truyền thuyết, thần thoại hay các phương tiện truyền thông phổ biến. Trong các bản hoà âm của Yokai (cụm từ tiếng Nhật chỉ ma và có thể bao gồm cả quái vật) trong thần thoại Nhật Bản, Shisa là một trong những thứ thực sự tạo điểm nhấn cho sự kỳ diệu và bí ẩn của Okinawa. Chỉ tính đến Okinawa, có khá nhiều nơi trong khu vực này có thể cho bạn thêm hiểu biết về lịch sử và văn hoá của nơi này. Đây là một trong số đó:

    Lâu đài Shuri

     

    View this post on Instagram

     

    A post shared by Ayasan (@ayasanpom) on

    Lâu đài Shuri là một điểm tham quan nổi tiếng ở Okinawa, nơi là cung điện của vua Ryukyu tới năm 1879. Nó đã gần như bị phá huỷ trong Chiến tranh thế giới thứ 2, nhưng vẫn tồn tại nhờ được phục hồi và tôn tạo.

    Lâu đài này ngày nay được mở cửa tự do với nhiều di vật và văn bản, đóng vai trò là công thông tin thương mại và quốc tế. Được UNESCO công nhận là di sản văn hoá thế giới, lâu đài nổi tiếng nhờ lối kiến trúc đậm nét Á Đông tuyệt đẹp và độc đáo.

    Vườn Shikinaen

     

    View this post on Instagram

     

    A post shared by M. Koshita (@coshipii) on

    Khu vườn tuyệt đẹp này rất yên tĩnh cũng như cổ kính và trước đây là một phần trong cuộc sống của gia đình hoàng gia tại vương quốc Ryukyu. Nó có kiến trúc gỗ tuyệt vời và là một nơi vô cùng tuyệt để cảm nhận cuộc sống hoàng gia trước đây ở Okinawa.

    Bảo tàng tỉnh Okinawa

     

    View this post on Instagram

     

    A post shared by minori 石垣島 ishigaki (@mi1_moonstagram) on

    Bảo tàng thú vị và phổ biến này có nhiều thông tin về lịch sử của Okinawa, bao gồm cả vương quốc Ryukyu và lịch sử thế kỷ 20. Chúng ta có thể xem nhiều phần về nghệ thuật và trưng bày ở đây!

    Bạn có tìm thấy chính mình trong khu rừng nhiệt đới của Ryukyu và hãy nhớ tìm những người canh gác không hề khó tìm này nhé, và tất cả những nơi liên quan tới shisa được nói tới trong truyền thuyết. Bên cạnh đó, hãy dành thời gian để đi thăm những nơi được đề cập phía trên, và có cơ hội để tìm hiểu về lịch sử văn hoá đặc sắc và đầy thú vị của hòn đảo thiên đường này!

    Bạn có muốn du lịch đến Okinawa không? Hãy xem qua những khách sạn trong vùng nhé