Thuế tiêu dùng 10% của Nhật Bản đang “hãm hại” môi trường

  • Tin tức
  • Đời sống
  • Vào ngày 1 tháng 10 năm 2019, thuế tiêu thụ của Nhật Bản đã tăng lên 10%. Điều này đã được dự đoán từ lâu, dường như công dân Nhật Bản đều biết nó sớm muộn gì cũng xảy đến. Tuy nhiên, trong những ngày đầu tiên của việc tăng thuế tiêu thụ (tăng từ 8% lên 10%), các nhà bán lẻ và người tiêu dùng đã không thể điều chỉnh và môi trường đã trở thành nạn nhân đầu tiên của thuế tiêu dùng.

    Nhật Bản và vấn đề rác thải nhựa

     

    View this post on Instagram

     

    A post shared by PlasticObsessedJapan (@plasticobsessedjapan) on

    Khi mọi người dân Nhật Bản đang rục rịch chuẩn bị tinh thần và mua sắm trước để “đón” mức thuế mới, Bộ trưởng Môi trường vừa được bổ nhiệm – ông Shinji Koizumi đã phát biểu trước báo giới rằng Nhật Bản sẽ đóng vai trò tiên phong đóng vai trò tiên phong trong việc giảm rác thải nhựa.

    Tuyên bố này có ý nghĩa cực kỳ quan trọng đối với Nhật Bản, nơi có lượng rác thải nhựa lớn thứ hai trên thế giới (sau Mỹ). Theo đó, không chỉ tập trung cải cách công nghệ sản xuất sản phẩm thay thế nhựa, mà chính phủ cũng phải định hướng cho người dân giảm mức tiêu thụ nhựa, đặc biệt là bao bì, gói hộp dùng một lần rồi bỏ.

    Nhưng có lẽ ông Koizumi không thể ngờ rằng, mức thuế 10% hoá ra lại khiến mức tiêu thụ nhựa của người dân Nhật Bản tăng lên nhiều lần..

    Thuế tiêu thụ mới ảnh hưởng đến môi trường

    Để giảm bớt tác động tiêu cực của thuế tiêu dùng mới đối với người dân (đặc biệt là các gia đình có thu nhập thấp), chính phủ đã thực hiện một số biện pháp tài khóa, chẳng hạn như rất nhiều cửa hàng giảm giá 2~5% cho phương thức thanh toán không dùng tiền mặt. Một trong những biện pháp có vai trò quyết định nhất là các cửa hàng tiện lợi, siêu thị có khu vực ngồi ăn uống, nhà hàng có dịch vụ take-away (mua mang về), quán cà phê v.v. áp thuế tiêu dùng 10% khi khách ăn tại chỗ (eat-in) nhưng vẫn giữ mức thuế 8% nếu take-away.

    Kết quả là, người tiêu dùng Nhật Bản đang có xu hướng lựa chọn take-away nếu có thể. Nhiều người đã nhận thấy xu hướng này khi mà, tại các khu ăn uống, ẩm thực trong siêu thị, trung tâm thương mại, toà nhà v.v. cảnh tượng bàn ghế trống không hiếm có khi hầu hết mọi người chọn ăn trong khi đi dạo hoặc mang ra ngoài ăn.

    “Giờ đây những khu ẩm thực ăn uống (food court) rõ ràng đã trở thành nạn nhân của việc tăng thuế.
    Tôi chưa bao giờ thấy các food-court vắng khách ngồi ăn như thế này. Mọi người đều chọn những món có thể mang về như fast-food hoặc bánh mì, kem tươi thay vì chọn mì Ý và udon. Họ chọn cách mang đi ra khỏi siêu thị hoặc trung tâm thương mại và ăn trong khi đi bộ xung quanh.
    Điều này không chỉ gây tổn thất doanh thu của các khu food court, mà còn làm cho vẻ ngoài của đường phố xấu đi khi người ta vừa đi vừa ăn.”

    Tuy nhiên, hành vi này là dễ hiểu vì mức tăng 2% tuy nhỏ mà không nhỏ, và người ta muốn tránh 2% này khi có thể.

    Vấn đề là, để phục vụ cho take-away, người ta sẽ dùng nhiều hộp đồ ăn bằng nhựa, túi ni-lông và muỗng, gói nước sốt v.v. cũng bằng nhựa nốt, nên một khi nhu cầu take-away tăng lên, lượng rác thải nhựa cũng theo đó mà tăng vọt. Tất cả những sản phẩm phục vụ take-away kể trên chỉ được dùng một lần rồi bỏ, và rất nhiều trong số chúng là nhựa khó tái chế hoặc không thể tái chế.

    plastic bento

    Rác thải nhựa, nhiều và nhiều nữa. Biện pháp tưởng chừng để giúp đỡ công dân Nhật Bản giảm bớt gánh nặng của thuế tiêu dùng thì hoá ra lại gây ra một gánh nặng (theo đúng nghĩa đen) lớn hơn gấp nhiều lần cho môi trường. Khối rác của Nhật vốn đã quá tải và người Nhật đã phải chuyển rác qua Trung Quốc với chiêu bài “xuất khẩu rác có chọn lọc để tái chế”. Không chỉ dừng lại ở đó, hơn 60% lượng rác thải nhựa của Nhật Bản được đốt để phục vụ nhiệt điện, nhưng cách làm này đã vô tình ảnh hưởng đến cuộc chiến chống biến đổi khí hậu. Với tình hình hiện tại, e rằng Nhật Bản sẽ sớm vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ quốc tế, đặc biệt là các tổ chức vì môi trường.

    Kịch bản tác động xấu đến môi trường này có lẽ Nhật Bản đã lường đến nhưng không ngờ mọi thứ lại nghiêm trọng như vậy. Chính vì thế mà lời tuyên bố của Bộ trưởng Bộ Môi trường chẳng khác nào “lạy ông tôi ở bụi này”. Cơn bão lớn nhất thập kỷ Hagibis một lần nữa làm kịch tính thêm diễn biến của “hậu tăng thuế”, vì trước đó người ta đổ xô đi mua đồ dự trữ, đặc biệt là nước đóng chai, mì gói và bánh mì có hạn dùng trên 3 ngày.

    Đáng buồn là, tất cả chúng ta đều đang tiếp tay cho việc làm cho vấn đề rác thải nhựa trở nên tồi tệ hơn, và môi trường ngày một bị đe doạ.
    plastic cup

    Mới hôm nọ, tôi quyết định dừng chân tại một quán Starbucks trước khi đi làm. Thói quen uống cà phê của tôi rất đơn giản, tôi sẽ uống tại quán hoặc dùng ly của mình mang đi để tránh tạo nhiều rác nhựa hơn. Tuy nhiên, tôi thèm cà phê vào đúng hôm không mang theo ly và tôi phải lựa chọn giữa eat-in hoặc take-away. Tôi đã chọn take-away khác với mọi khi để tiết kiệm 2% thuế, nhưng rồi tôi sững sờ khi “nhận” được rất nhiều rác thải gồm nắp ly, ống hút và cả cúp đường tôi cần cũng toàn bằng nhựa. Thế đấy, tôi vừa phá vỡ nguyên tắc của mình và thải vào môi trường gần 58g rác thải nhựa.

    Kết

    Chúng ta vẫn đang trong giai đoạn đầu của đợt tăng thuế tiêu dùng mới, vì vậy các hiệu ứng đầy đủ sẽ được cảm nhận và phân tích sau này. Tuy nhiên, điều đáng ngạc nhiên là trong những ngày đầu tiên được thực hiện, môi trường đã rõ ràng là một nạn nhân. Phải chăng các biện pháp ưu đãi thuế tiêu dùng mới đã không phát huy đúng tác dụng của nó, hoặc chính phủ Nhật Bản đã không tính toán cẩn thận trước khi thực hiện?