Có phải người già ở Nhật bị bỏ lại trong rừng để chờ chết?

  • Xã hội
  • Đời sống
  • Một phụ nữ trẻ nhìn mẹ của mình, một cụ bà già yếu, không còn sức đi bộ đường dài và thường dành cả ngày ở trong nhà quanh quẩn cùng gia đình. Tóc bà đã chuyển sang màu trắng và lớp sương mờ phủ trên tròng đen của mắt bà ngày càng dày hơn, khiến bà mất dần thị lực. Con gái bà thực sự yêu bà, nhưng không biết làm thế nào để tiếp tục phụng dưỡng bà. Cô chạm vào mặt bà, cảm nhận làn da mỏng như giấy không còn độ đàn hồi. Bà đã trở thành gánh nặng, bà biết điều đó. Con gái bà cũng biết điều đó.

    Cô con gái nâng mẹ dậy và cả hai cùng đi ra ngoài. Họ chầm chậm đi bộ cùng nhau để tận hưởng khung cảnh tuyệt đẹp bao quanh họ. Những cái cây đã bắt đầu chuyển sắc thu vàng, và không khí mang theo mùi hương tươi mát từ những dãy núi lớn xung quanh. Họ đi vào rừng, trèo lên một ngọn đồi nhỏ như họ đã từng làm, chỉ khác lần này cô là người giúp mẹ gắng từng bước lên dốc. Cuối cùng họ cũng lên được đến được một nơi cao với tán là dày. Cô hôn mẹ và nhắc đi nhắc lại rằng cô rất yêu mẹ. Sau đó, cô quay đi và bắt đầu chạy xuống đồi, bỏ lại mẹ già. Cụ bà yếu đuối đứng yên tại chỗ với những giọt nước mắt lăn dài trên khuôn mặt, hiểu rằng mình đã bị bỏ lại để chờ chết. Bà ngồi xuống, nhắm mắt lại và chờ đợi.

    Đó là “Ubasute” (姥捨, hay “Obasute”, “Oyasute”) một tập tục xa xưa,  đưa một người già ở vùng núi rừng xa xôi và hoang vắng để chờ chết. Kiểu chết dần tưởng chừng rất tự nhiên này đã tác động đến văn hóa Nhật Bản trong nhiều thế kỷ, được nhắc đến không ít lần trong các tác phẩm văn học và nghệ thuật.

    Ubasute thời hiện đại

    Nhật Bản là quốc gia có dân số già, mặc dù chính phủ Nhật Bản đã dự đoán được tình trạng này từ lâu và có nhiều biện pháp để đối phó nhưng vẫn khó cải thiện được tình hình. Khi Nhật Bản nỗ lực chống lại hiện tượng già hóa dân số, cả thế giới lặng thầm quan sát Nhật Bản. Nhật Bản không phải là quốc gia duy nhất trên thế giới có dân số già. Trên thực tế, nhiều quốc gia châu Âu phải đối mặt với tình trạng tương tượng, ngay cả cường quốc Hoa Kỳ cũng không phải là một ngoại lệ. Tuy nhiên, vấn đề dân số già nghiêm trọng hơn ở Nhật Bản, khi số lượng người già trên 65 tuổi đang chiếm 1/4 dân số, được dự đoán sẽ chiếm 1/3 dân số vào năm 2050. Chính vì thế, Nhật Bản cần phải hành động tức thời nếu không muốn chứng kiến một xã hội mà người già trở thành gánh nặng quá lớn và những vấn đề đạo đức liên quan có thể phát sinh.

    Trước tác động của toàn cầu hóa và già hóa dân số, xã hội Nhật Bản đã có một số thay đổi đáng kể trong quan niệm gia đình mà trước kia được xem là thường thức. Trong quá khứ, các gia đình Nhật Bản thường sống chung nhiều thế hệ trong một nhà, nhưng ngày nay, xu hướng người già sống một mình ngày càng tăng, thậm chí họ còn sống xa con cháu, họ hàng.

    Người già ngày càng tăng, còn người trẻ phải nỗ lực không ngừng, bằng cách làm việc chăm chỉ và dài hơi, để ổn định cuộc sống của bản thân và gia đình riêng, thật khó để đảm đương cả việc phụng dưỡng hay chu cấp cho cha mẹ già. Vì thế, thật dễ hiểu tại sao Ubasute lại phổ biến. Nhưng ngày nay, tập tục kỳ lạ này còn khả thi? Câu trả lời là có, thậm chí ở Nhật còn có một ngọn núi cho riêng Ubasute, tên là Kamuriki ( 冠着) ở tỉnh Nagano.

    Ubasute phổ biến như thế nào?

    Câu trả lời cho câu hỏi trên có thể khiến nhiều người ngạc nhiên, nhất là những người từng nghe đến khái niệm Ubasute. Theo các nhà nghiên cứu, Ubasute không gì hơn là một huyền thoại.

    Mặc dù đã được nhắc đến vô số lần trong những bài thơ và tích án cũ, nhưng việc thực hành Ubasute dường như không phổ biến, nó được biết đến qua truyền miệng và truyền thông. Cũng có không ít những tin tức chính thống về việc bỏ rơi cha mẹ hoặc người thân ở một nơi hoang vắng, vì vậy nhiều người tưởng Ubasute từng là một thông lệ.

    Một trong những vụ án Ubasute nổi tiếng diễn ra vào năm 2011, khi một người đàn ông bị buộc tội bỏ rơi người em gái tàn tật của mình trong một khu rừng. Một vụ khác diễn ra gần đây hơn khi một người phụ nữ bỏ rơi cha mình bị mắc bệnh Alzheimer tại một điểm dừng trên đường cao tốc Chugoku.

     

    Mặc dù tin tức về Ubasute là có thật và xác thực, vẫn không ít tờ báo lá cải lợi dụng Ubasute để duy trì chủ nghĩa giật gân và hoàn hảo.

    Ubasute dường như chưa bao giờ là một thông lệ, nhưng rõ ràng Nhật Bản đang phải đối mặt với một số vấn đề vì dân số già. Và người già chết một mình đã không còn là một tin hiếm hoi gây phẫn nộ cộng đồng, bởi người Nhật nghe đến nó khá thường xuyên. Thậm chí có những lúc cơ thể của những người già xấu số không được phát hiện sau nhiều ngày, chứng tỏ họ đã sống cô lập và cô đơn như thế nào. Đồng thời, cũng không ít những báo cáo tội phạm liên quan đến người già, như người già ăn trộm, hành hung để mong được vào tù sống cho bớt cô quạnh. Đau lòng hơn, có những vụ án mà trong đó, chồng già giết vợ già rồi tự tử, hay con trai già bóp cổ mẹ già v.v.

    Kết

    Rõ ràng rằng Ubasute, với sự u ám gợi cảm xúc, đã thu hút sự chú ý của công chúng trong nhiều thế kỷ. Tuy nhiên, Ubasute chưa bao giờ phổ biến. Ngày nay, khi bất kì sự kiện nào có đặc điểm tương tự, Ubasute thường được nhắc đến mặc dù có rất ít bằng chứng cho thấy nó từng thông dụng trong quá khứ.

    Nhật Bản đang hứng chịu những tác động về xã hội lẫn kinh tế do dân số già hóa. Người già bị ảnh hưởng nghiêm trọng nhất, vì họ ngày càng sống xa con cháu của họ. Những động thái gần đây của chính phủ cho thấy Nhật Bản đang muốn đưa nhiều người nước ngoài, đặc biệt đến từ các nước Đông Nam Á để giúp đỡ và chăm sóc cho số lượng người già đang ngày càng tăng lên.