10 sự thật đáng ngạc nhiên về trường học Nhật Bản. Cuộc sống thường nhật của một học sinh Nhật Bản

  • Nhiều địa điểm
  • Truyền thống
  • Văn hóa
  • Xã hội
  • Đời sống
  • Nhật Bản là vùng đất của những điều bất ngờ. Rất nhiều người miêu tả đất nước này như là một đất nước “hoàn toàn khác với những gì họ đã biết”, và những văn hóa, tập tục độc đáo khiến Nhật Bản trở thành một điểm đến thú vị đáng để ghé thăm. Là đất nước có nền kinh tế lớn thứ ba thế giới và là một trong các nước có tỷ lệ tội phạm thấp nhất, Nhật Bản còn nổi tiếng với văn hóa giải trí và thời trang độc đáo, các phát minh tiên tiến và đi trước thời đại, những truyền thống cổ xưa còn tồn tại qua nhiều thế kỷ, sự hòa trộn Đông Tây, và những món ăn mang đẳng cấp quốc tế.

    Giáo dục ở Nhật Bản từ lâu rất được xem trọng. Cuối những năm 1800, những người đứng đầu thời Minh Trị đã thành lập một hệ thống giáo dục công, giúp tỷ lệ phổ cập giáo dục của đất nước này gia tăng đáng kể. Thậm chí, hơn 70% trẻ em được đến trường học vào thời Edo. Ngày nay, có tới 99% người Nhật biết đọc và viết, và trường học vẫn được xem như là một bước đệm quan trọng trong những năm đầu đời.

    Mặc dù có những điểm tương đồng giữa trường học ở Nhật và trường học ở phương Tây như đồng phục, các kỳ thi hay điểm số v.v., vẫn có rất nhiều những khía cạnh khác khi nói về trường học ở Nhật mà có thể khiến một số du khách ngạc nhiên. Nhờ có hệ thống giáo dục của riêng Nhật Bản, chính phủ có thể định hình thế hệ trẻ hài hòa với xã hội ngày nay.

    Bạn có bao giờ tự hỏi chính xác thì cuộc sống của học sinh Nhật Bản như thế nào chưa? Dưới đây là danh sách 10 điều ngạc nhiên mà tôi đã thấy ở một trường công lập điển hình ở Nhật. Có thể bạn sẽ phát hiện rằng các trường học ở đây hoàn toàn khác với những gì bạn đã trải qua khi còn đi học.

    1. Giáo viên không được đuổi học sinh ra khỏi lớp học

    Chúng ta phải thừa nhận rằng: trẻ con là trẻ con. Cho dù đứa trẻ được nuôi dưỡng ở đất nước hay nền văn hóa nào đi nữa, sẽ luôn có hai hay ba (nếu không phải là nguyên lớp) có xu hướng nghịch ngợm. Đó là một trong những thử thách mà các giáo viên phải đối mặt trong công việc của họ.

    Ở một vài nước, việc đuổi học sinh quậy phá ra khỏi lớp là chuyện bình thường. Tuy nhiên, ở các trường học Nhật Bản, đó là một điều cấm kỵ. Điều 26 trong Hiến pháp Nhật Bản (*Có tiếng Nhật và tiếng Anh) nói rõ, “Tất cả mọi người có quyền nhận được sự giáo dục như nhau…”, và chính vì điều này, giáo viên Nhật Bản không dám đuổi học sinh ra khỏi lớp. Bởi vậy, các giáo viên người Nhật đã quen với việc giữ thái độ bình tĩnh và tiếp tục bài giảng. Tuy nhiên, cũng có một vài trường hợp hiếm hoi họ buộc phải đuổi ra khỏi lớp vì học sinh đó liên tục phá phách trong lớp học.

    Giáo viên thật sự phải có khả năng chịu đựng rất cao! Người Nhật cho rằng trẻ em sẽ ít nhiều bị thiệt thòi nếu chúng bị đuổi khỏi lớp, vì vậy mà chuyện này hiếm xảy ra ở Nhật.

    2. Mọi người ăn bữa trưa giống nhau và học sinh tự phục vụ

    Một điều thú vị về các trường công lập Nhật Bản đó là tất cả học sinh sẽ được cung cấp bữa ăn giống nhau. Ở những nước khác, học sinh có thể lựa chọn giữa việc mua phần ăn ở căng-tin hoặc mang bữa trưa tới trường. Tuy nhiên, ở Nhật, học sinh được hướng dẫn để cùng ăn bữa trưa với nhau và giống nhau (dù sở thích khác nhau), và phải kết thúc trong một khoảng thời gian nhất định. Hầu hết các trường công lập của Nhật không có căn-tin với thực đơn các phần ăn, vì vậy nên học sinh không thể mua thức ăn mà chúng muốn, nhưng trong một số dịp đặc biệt, học sinh có thể mang theo cơm hộp nếu tuân theo các quy tắc của nhà trường. Thông thường, một trong số các quy tắc là không được mang theo những thức ăn thiếu lành mạnh và đồ ngọt. Phần ăn trưa nhà làm thường gồm cơm, rau xanh, cá, rong biển và thỉnh thoảng có thịt gà.

    Lần đầu tiên tôi được trải nghiệm một bữa trưa ở trường học, tôi đã rất ngạc nhiên khi nhìn các bạn học sinh chịu trách nhiệm việc phân phát thức ăn ở khu vực ăn trưa của trường, với khẩu trang, găng tay và khăn buộc đầu màu trắng. Sau bữa trưa, tất cả học sinh cùng dọn dẹp và trả khay ăn vào nơi quy định, dưới sự quan sát của giáo viên. Thật tuyệt vời khi người Nhật dạy trẻ con tất cả mọi việc từ tự lấy thức ăn cho đến dọn dẹp, giữ gìn môi trường sạch đẹp khi chúng còn ở lứa tuổi khá nhỏ!

    3. Học sinh và giáo viên ăn cùng nhau trong lớp học

    Đồng thời tôi muốn nói thêm rằng, giáo viên và học sinh sẽ cùng nhau ăn trưa theo nhóm, với các dãy bàn được sắp xếp sao cho thầy và trò có thể dễ dàng nói chuyện với nhau, đặc biệt ở các trường trung học cơ sở. Lớn lên ở một nơi mà ăn trong lớp học là điều cấm kỵ, tôi cực kỳ ngạc nhiên khi biết rằng với người Nhật, lớp học không chỉ là nơi để học, mà đó còn là nơi để thắt chặt tình bạn qua những buổi cơm trưa ăn cùng nhau. Như đã nói ở trên, trường học thường không có căn-tin hoặc khu ăn uống cho học sinh dùng bữa trưa, trừ một số trường tiểu học.

    Một số người sẽ nghĩ rằng việc này có vẻ hơi cứng nhắc khi trẻ em không thể cùng ăn trưa với các bạn học lớp khác. Dù vậy, trong giờ trưa, trẻ em thường tụ tập theo nhóm bạn thân, nên có lẽ, cách xếp cho các học sinh ăn với nhau trong lớp sẽ giúp chúng có thể bắt chuyện và làm thân với các bạn khác trong lớp, chứ không chỉ riêng bạn thân.

    4. Học sinh không thể ở lại lớp

    Bạn có thấy sốc khi nghe điều này? Đúng rồi, không chỉ mình bạn ngạc nhiên đâu. Đây có lẽ là đặc quyền lớn nhất mà học sinh Nhật có được trong quãng thời gian cắp sách đến trường của chúng.

    Tại nhiều quốc gia như châu Âu và châu Á, những học sinh không đạt được điểm tốt trong học tập sẽ bị bắt học lại để bổ sung kiến thức và cải thiện điểm số. Rất may mắn cho học sinh Nhật Bản, chúng luôn được cho lên lớp cho dù điểm số có í ẹ đi nữa. Một học sinh có thể rớt tất cả bài kiểm tra và thường xuyên nghỉ học nhưng vẫn có thể dự lễ tốt nghiệp cuối năm. Điểm số chỉ mang tính quyết định khi học sinh dự kỳ thi đầu vào các trường trung học phổ thông và đại học.

    Tuy nhiên, nó không có nghĩa là học sinh ở Nhật không cần phải học tập chăm chỉ! Học sinh Nhật Bản phải học hành nghiêm túc để đọc được Hán tự với một số lượng chữ nhất định theo độ tuổi cũng như nắm kiến thức các môn học khác.

    5. Không có nhân viên dọn vệ sinh

    Ở Nhật, các trường học không thuê nhân viện dọn vệ sinh. Thay vào đó, học sinh sẽ phải xắn tay áo và dọn dẹp từng ngóc ngách trong khuôn viên trường, bao gồm cả nhà vệ sinh. Đúng vậy! Học sinh, giáo viên, nhân viên nhà trường và ngay cả những người đứng đầu nhà trường như hiệu trưởng và phó hiệu trưởng cũng tham gia vào việc dọn dẹp, và mỗi người được phân công nhiệm vụ ở từng khu vực cụ thể.

    Các trường học đều dành thời gian cho việc dọn dẹp này và được gọi là “souji” (nghĩa là “dọn dẹp”). Một số học sinh sẽ đội khăn trùm đầu “tenugui”, và trước khi bắt tay vào lau dọn, học sinh sẽ ngồi xuống trong yên lặng một vài phút để tịnh tâm và chuẩn bị cả tinh thần lẫn cơ thể, được gọi là giai đoạn “mokuso” (có nghĩa là “thiền”).

    Thông qua hoạt động đặc biệt này, học sinh được dạy bài học về trách nhiệm giữ gìn vệ sinh không chỉ cho bản thân mà còn cho người khác trong cộng đồng. Hình ảnh nhân viên vệ sinh quét dọn xung quanh trường quả thực vô cùng lạ lẫm đối với học sinh Nhật Bản.

    6. Học sinh lẫn giáo viên học tập và làm việc vào kỳ nghỉ

    Trong mùa hè đầu tiên ở Nhật của tôi, khi tôi chào tạm biệt một người đồng nghiệp vì tôi sắp rời khỏi trường và vui vẻ chúc anh ấy có một mùa hè đáng nhớ, phản ứng đầu tiên của anh ấy là: thở dài ngao ngán. Từ giây phút đó, tôi phát hiện ra rằng giáo viên hoàn toàn không có kỳ nghỉ, trừ những ngày lễ quốc gia, vì họ vẫn phải đi làm và làm việc để theo kịp trách nhiệm đối với nhà trường. Ở trường trung học cơ sở, học sinh là thành viên của các câu lạc bộ và thường thì những câu lạc bộ này do chính các giáo viên quản lý và giám sát các hoạt động cũng như các khóa huấn luyện thể thao xuyên suốt kỳ nghỉ.

    Nhưng khoan, còn nữa! Điều đặc biệt nhất là học sinh được “tặng” cho cực kỳ nhiều bài tập về nhà vào kỳ nghỉ hè!

    7. Học sinh đến trường với cặp sách và giày (sử dụng trong trường) giống nhau

    school-bags

    Hình ảnh của tác giả bài viết

     

    Các trường học ở Nhật yêu cầu học sinh mang theo hai loại giày khác nhau dùng để đi lại trong trường nhằm giữ gìn vệ sinh và ngăn việc mang đất cát vào sảnh lớp học. Hơn nữa, Nhật Bản được biết đến là đất nước quy chuẩn rằng mọi người đều như nhau và không ai là cá thể nổi bật trong một nhóm hay một cộng đồng (một câu nói hay được nhắc đến, trái ngược lại với tin thần phương Tây đề cao chủ nghĩa cá nhân, đó là “Đóng lại cây đinh đang nhô ra”), vì vậy học sinh được yêu cầu sử dụng các đôi giày như nhau.

    Không chỉ vậy, ở các trường trung học cơ sở, học sinh sẽ dùng cặp sách giống nhau được nhà trường cung cấp có in logo trường, cùng với các dòng kẻ dạ quang an toàn giúp phòng tránh các tai nạn vào ban đêm vì hầu hết học sinh về nhà khi tối muộn bằng xe đạp hoặc đi bộ. Tương tự, học sinh tiểu học cũng sử dụng các cặp sách “đồng phục” mang tên “randoseru”.

    Điều này giúp học sinh cảm thấy chúng như là một phần của nhóm và được xem như đại diện cả trường. Các trường học có rất nhiều quy định về đồng phục và cách học sinh mặc chúng. Ví dụ, nhuộm tóc bị cấm hoàn toàn và học sinh không được đeo bông tai hay trang điểm đậm.

    8. Các hoạt động câu lạc bộ trước và sau giờ học

    Học sinh là thành viên của các câu lạc bộ thể thao sẽ có các hoạt động nhóm trước và sau giờ học mỗi ngày. Một số hoạt động như là chạy vài km mỗi ngày để giữ dáng. Như được dự đoán trước, điều này dẫn đến việc học sinh mệt mỏi, buồn ngủ và không chú ý trong lớp học vì chúng phải thức dậy từ khá sớm và về nhà muộn để hoàn thành các hoạt động của câu lạc bộ. Có vẻ như những học sinh này phải có rất nhiều sự cần cù, kiên nhẫn, chuyên cần và quyết tâm!

    Các câu lạc bộ cũng thường rất phổ biến và hầu hết học sinh tham gia một hoặc vài câu lạc bộ. Chúng rất tự hào về câu lạc bộ và luyện tập chăm chỉ để xứng đáng với những gì mọi người mong đợi.

    9. Trường học Nhật Bản không hề hiện đại như bạn nghĩ

    Nhật Bản có lẽ là một trong số các nước phát triển vượt bậc về mặt khoa học và kỹ thuật, nhưng bạn sẽ phải suy nghĩ lại khi đến thăm một trường học ở Nhật. Ở nhiều nơi, giấy và bút chì vẫn được ưu ái hơn các thiết bị điện tử. Mặc dù vậy, kỹ thuật cũng được ứng dụng khéo léo vào các công cụ hỗ trợ giảng dạy và giúp cải thiện cơ sở vật chất tại các trường học Nhật Bản.

    Điều đó nghĩa là, không phải ngôi trường nào ở đây cũng được cập nhập và cài đặt các thiết bị công nghệ cao như chúng ta đoán dựa trên danh tiếng về kỹ thuật tiên tiến của đất nước này. Thậm chí những trường học cũ không được cải thiện gì trong nhiều năm. Hình ảnh những chiếc máy đọc CD, máy in và máy fax đời cũ là bằng chứng dễ thấy ở các trường tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông ở khắp nước Nhật. Thay vì dùng máy lạnh, quạt điện được tận dụng làm hệ thống thông gió được sử dụng phổ biến để tiết kiệm điện, và vào mùa đông, máy sưởi tập trung thường rất hiếm và hầu hết các trường dùng những loại máy sưởi dầu hỏa có sẵn.

    Ngoài ra, tại các lớp học vẫn sử dụng tài liệu giảng dạy truyền thống như sách giáo khoa là chính, không giống như bảng trắng hay máy chiếu mà bạn thường thấy ở các nước khác. Tuy nhiên, như đã đề cập trước đó, kỹ thuật đang dần len lỏi vào hệ thống trường học và máy tính từng bước được sử dụng cho các buổi thuyết trình ở một số trường. Và những trường học cũ ở Nhật cũng dần được nâng cấp.

    10. Người đẹp không ngủ trong rừng, mà là ngủ trong lớp học

    Với đống bài tập về nhà trong suốt kỳ nghỉ, các hoạt động của câu lạc bộ và mỗi cuối tuần, và cả việc dọn dẹp ở trường, thì việc học hành ở Nhật đòi hỏi sự cần cù và quyết tâm cao. Bên cạnh những học sinh tham gia các hoạt động của các câu lạc bộ trước và sau giờ học, hầu hết các em học sinh đều phải đi “học thêm”, nơi mà các em có thể học chuyên sâu về các môn học hoặc học thêm một ngoại ngữ. Mỗi ngày với các em học sinh là cả núi bài tập về nhà và rất ít thời gian cho các em nghỉ ngơi và thư giãn.

    Chính vì vậy, học sinh không thể kháng cự lại cơn buồn ngủ và thường sẽ gục trong lớp học. Bạn cũng sẽ ngạc nhiên khi thấy giáo viên thường để học sinh ngủ như vậy vì họ không thể làm gì khác ngoài cảm thông với sự mệt mỏi của học sinh! Mặc dù giáo viên đôi khi cũng cố gắng lôi kéo sự chú ý của các “người đẹp ngủ trong lớp” một vài lần, nhưng thường thì họ sẽ không trách mắng học sinh vì việc này.

    Với những góc nhìn từ bên trong cuộc sống thường nhật của một học sinh tại trường công lập Nhật Bản, hy vọng đọc giả có thể hiểu được cách thức mà văn hóa Nhật Bản hình thành và trở thành một thể hài hòa như ngày nay. Nếu như đây là hình mẫu trường học lý tưởng cho bạn hoặc con bạn, bạn nên chuẩn bị tâm lý sẵn sàng và quyết tâm cao độ bời vì chuyện đi học ở đây không giống như những gì bạn thấy trên anime đâu. Tuy nhiên, sự nề nếp khi sinh hoạt ở trường học sẽ giúp học sinh chuẩn bị sẵn sàng cho những tiêu chuẩn của cuộc sống nhiều thách thức sau này, như sự chăm chỉ, quyết tâm, và động lực để hoàn thành công việc thật tốt. Bạn nghĩ sao? Các trường học ở châu Âu nên học hỏi từ hệ thống giáo dục của Nhật, hay bạn nghĩ rằng bọn trẻ ở đây đang phải cố gắng quá sức?